Bezpieka - czym była i czym się zajmowała

Bezpieka to potoczne określenie aparatu bezpieczeństwa w czasach PRL, służb specjalnych oficjalnie zajmujących się zapewnieniem bezpieczeństwa obywateli i utrzymaniem porządku publicznego. W rzeczywistości bezpieka zajmowała się inwigilacją i prześladowaniem środowisk opozycyjnych.

Bezpieka - początki

Początki bezpieki sięgają okresu II wojny światowej. 21 lipca 1944 r. na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej utworzono Resort Bezpieczeństwa Publicznego. Był on jednym z trzynastu resortów Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. W 1945 r. Resort został przekształcony w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP). 

Działający w jego obrębie Departament Kontrwywiadu zajmował się m.in. walką z podziemiem, niemieckim szpiegostwem i bandytyzmem politycznym. Departament miał ochraniać legalne partie polityczne oraz gospodarkę narodową. Tworzono struktury terenowe i rozbudowywano struktury wewnętrzne.

Reklama

Rozwój aparatu bezpieczeństwa

W 1946 r. MBP zostało podzielone na 8 departamentów. Pięć z nich zajmowało się sprawami operacyjnymi: kontrwywiadem, operacjami technicznymi i technologią, walką z opozycją, ochroną gospodarki, zwalczaniem wpływów kościoła oraz przeciwdziałaniem infiltracji. W krótkim czasie powstał departament zajmujący się wywiadem, a później Ściśle Tajne Biuro do spraw Funkcjonariuszy kontrolujące pracowników Ministerstwa.

W strukturach bezpieki znalazły się również: Komisja Biura Politycznego KC PZPR ds. Bezpieczeństwa Publicznego oraz Biuro Specjalne - Departament X, zajmujący się funkcjonariuszami partyjnymi wyższego szczebla oraz ich otoczeniem.

Na terenie całego kraju tworzono Urzędy Bezpieczeństwa. MBP sprawowało ponadto nadzór nad Korpusem Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Milicją Obywatelską, Wojskami Ochrony Pogranicza, Strażą Więzienną, Ochotniczą Rezerwą Milicji Obywatelskiej, Strażą Przemysłową.

Tuż po wojnie działalność bezpieki skupiała się na walce z Armią Krajową i innymi organizacjami Polski podziemnej. Do najbardziej znanych akcji tego okresu należy "proces szesnastu": funkcjonariusze bezpieki porwali i przewieźli do Moskwy 16 przywódców państwa podziemnego, gdzie zostali oni osądzeni przez aparat bezpieczeństwa NKWD. Bezpieka była wykorzystywana także do wewnętrznych rozgrywek partyjnych o władzę.

Szczyt działalności MBP przypada na 1953 r. Ministerstwo i podległe mu oddziały terenowe zatrudniały wówczas ponad 33 tys. funkcjonariuszy.

Bezpieka - kryzys i powstanie Służby Bezpieczeństwa

W tym czasie doszło do ucieczki na Zachód jednego z wyższych funkcjonariuszy bezpieki - Józefa Świtały. Pociągnęło to za sobą szereg zmian - pociągnięto do odpowiedzialności m.in. wiceministra Romana Romkowskiego. 

Na mocy dekretu z 7 grudnia 1954 r. zlikwidowano MPB i utworzono Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MSW) oraz Komitet do spraw Bezpieczeństwa Publicznego przy Radzie Ministrów. W 1956 r. w miejsce Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego powstała Służba Bezpieczeństwa (SB). Działała ona w ramach wojewódzkich, rejonowych, miejskich i dzielnicowych urzędów bezpieczeństwa. 

SB tworzyli stali funkcjonariusze oraz tajni informatorzy. SB była wykorzystywana do rozgrywek politycznych oraz zwalczania opozycji. Prowadziła działalność inwigilacyjną wśród księży, inteligencji, mniejszości narodowych. Organizowała antysemickie wystąpienia w marcu 1968 r., brała udział w tłumieniu buntu na Wybrzeżu w 1970 r., brała udział w pacyfikacji kopalni "Wujek". Z rąk funkcjonariuszy SB zginęli m.in. Grzegorz Przemyk oraz ksiądz Jerzy Popiełuszko.

Służba Bezpieczeństwa została rozwiązana w 1990 r.


Artykuł pochodzi z kategorii: Historia Polski

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Konstytucja Księstwa Warszawskiego obowiązywała w latach 1807 - 1815. Została nadana w lipcu 1807 r. przez Napoleona w Dreźnie. więcej