Czasy saskie w Polsce

Czasy saskie w Polsce to okres panowania Augusta II i Augusta III z saskiej dynastii Wettynów, czyli lata od 1697 do 1763 r. Panowanie tych władców było przerywane elekcjami Stanisława Leszczyńskiego (1704-1709 i 1733-1736), którego zwolennikiem była opozycyjna szlachta.

Czasy saskie - władcy

August II Mocny uwikłał się w wieloletnią wojnę północną ze Szwecją o ziemie nadbałtyckie. Próba wprowadzenia rządów absolutnych zakończyła się jego detronizacją w 1704 r. i wybuchem wojny domowej. Do władzy doszedł Stanisław Leszczyński sprzymierzony ze Szwedami. August II, na mocy pokoju w Altanstädt, w 1706 r. zmuszony był zrzec się korony polskiej, powrócił jednak do władzy w 1709 r. 

Po odzyskaniu władzy podejmował dalsze kroki do wzmocnienia swojego panowania. Efektem tego była kolejna konfederacja zawiązana w 1715 r. w Tarnogrodzie przeciwko królowi. Dopiero Sejm Niemy w 1717 r. przyniósł krótkotrwały pokój pomiędzy przeciwnymi stronami.

Reklama

Przez cały okres panowania August II usiłował zapewnić swojemu potomkowi elekcję po swojej śmierci. W tym celu zawiązywał liczne sojusze z różnymi krajami. Kiedy zmarł w 1733 r. część szlachty wybrała na króla Stanisława Leszczyńskiego, a część - Augusta III. Rozpoczęła się wojna o sukcesję polską. Zwolennicy Stanisława Leszczyńskiego zwołali w 1734 r. konfederację dzikowską, która walczyła z Sasami do 1735 r.

Panowanie Augusta III przyniosło dalsze osłabienie władzy monarszej i postępujący upadek kraju. Szlachta i magnateria opłacane przez obce rządy nie miały interesu w silnej władzy królewskiej, a szerząca się anarchia była po ich myśli. Za czasów Augusta III Sejm zebrał się 14 razy, jednak 13-tokrotnie był zrywany, co uniemożliwiło jakiekolwiek zmiany czy reformy.

Czasy saskie - złota wolność szlachecka

Okres panowania Sasów w Polsce to faktyczne rządy magnaterii. Wobec nieustannego zrywania sejmów, ich rolę przejęły Trybunał Koronny i Trybunał Główny Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Wykorzystując liberum veto, szlachta nie dopuszczała do jakichkolwiek zmian czy naruszenia jej uprawnień. Faktycznie znaczna jej część była opłacana przez magnaterię, która w ten sposób kierowała losami kraju. Taka sytuacja wpływała na osłabienie kraju na arenie międzynarodowej. Brak subwencji na wojsko spowodował ograniczenie jego liczebności, co stwarzało realne zagrożenie dla bezpieczeństwa kraju.

W latach 1760-1763 wydano czterotomowy traktat polityczny Stanisława Konarskiego "O skutecznym rad sposobie". Stanowił on analizę sytuacji politycznej w kraju. Do istotnych utworów publicystycznych poruszających kwestie społeczne należy zaliczyć także "Głos wolny wolność ubezpieczający" autorstwa Stanisława Leszczyńskiego.

Rozwój kultury i sztuki w czasach saskich

W dziedzinie szkolnictwa należy zwrócić uwagę na założone przez Stanisława Konarskiego w 1740 r. Collegium Nobilium w Warszawie. Z kolei jezuici dokonali reformy szkolnictwa, tworząc kolegia kształcące młodzież w  kierunku sprawowania funkcji państwowych. Kolegia te powstały m.in. w Warszawie, Kaliszu, Lublinie czy Poznaniu.

W 1747 r. powstała biblioteka Załuskich w Warszawie, będąca wówczas jedna z największych bibliotek w Europie.

W sztuce w tym czasie dominował barok. Jego przykładem w Polsce są rezydencje magnackie takie jak Pałac Branickich w Białymstoku czy Pałac Biskupów Krakowskich w Warszawie.

August II Mocny sprowadzał artystów francuskich grających repertuar klasyczny. Wybudował w Warszawie 7 sal teatralnych, a jego syn ufundował w Ogrodzie Saskim Operelnię.

Czasy saskie - ocena

Panowanie Sasów w Polsce przyniosło znaczne osłabienie zarówno wewnątrz kraju, jak i na arenie międzynarodowej. Ich rządy uważane są za jedną z przyczyn rozbiorów Rzeczypospolitej.

Nastąpił upadek kultury i szkolnictwa. Pogorszeniu uległy stosunki w rolnictwie, a wyzysk pańszczyźniany wzrósł. Okres panowania Sasów utożsamiany jest również z nietolerancja religijną.


Artykuł pochodzi z kategorii: Historia Polski

Zobacz również

  • ​Franz Kutschera był dowódcą SS i Policji na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa w czasie okupacji niemieckiej. Był nazywany "katem Warszawy". więcej