Henryk Walezy - pierwszy król elekcyjny

Henryk Walezy został wybrany pierwszym elekcyjnym królem Polski w roku 1573.

Henryk Walezy królem Polski

Śmierć Zygmunta Augusta w 1572 r., z uwagi na brak męskiego potomka, oznaczała koniec panowania Jagiellonów w Polsce. Długo trwające bezkrólewie zakończono w 1573 r. na sejmie, kiedy zadecydowano, że król wybierany będzie drogą wolnej elekcji viritim (osobiście), jednogłośnie przez ogół szlachty. Najważniejszymi kandydatami do tronu byli Ernest Habsburg austriacki i Henryk d’Anjou z rodu Walezjuszy, młodszy brat króla Francji.

Artykuły henrykowskie i pacta conventa

Reklama

Aby uzyskać tron Henryk Walezy złożył obietnicę zachowania dotychczasowego ustroju Rzeczypospolitej (tzw. Artykuły henrykowskie) oraz zapewnił pacta conventa, czyli pakiet własnych zobowiązań wobec wyborców.

Artykuły henrykowskie miały charakter norm podstawowych dla ustroju Rzeczypospolitej. Opierały się na dawnym prawie spisanym lub zwyczajowym. Zawierały zasadę powoływania królów w drodze wolnej elekcji. Co dwa lata król miał obowiązek zwoływania sejmu walnego na 6 tygodni. Bez zgody sejmu król nie mógł zwoływać pospolitego ruszenia, nakładać nowych ceł i podatków. 

Dyplomacja pozostawała w  rękach senatu. Przy boku króla utworzono 16-osobową radę senatorów-rezydentów, powoływanych na sejmie co 2 lata. Stanowili oni organ doradczo-kontrolny króla. Wprowadzono również zakaz nieodpłatnego wyprowadzania pospolitego ruszenia za granicę i obowiązek utrzymywania wojska kwarcianego przez króla. Zachowano tolerancję religijną. W razie nieprzestrzegania przez króla praw, szlachta miała prawo wypowiedzieć mu posłuszeństwo.

Henryk Walezy w pacta conventa obiecał m.in.: wprowadzenie na Bałtyk eskadrę floty francuskiej, doprowadzenie do przymierza polsko - francuskiego, podniesienie prestiżu Akademii Krakowskiej, odbudowy floty polskiej.

Henryk Walezy ucieka do Francji

Po śmierci Karola IX w maju 1574 r., Henryk Walezy w nocy z 18 na 19 czerwca 1574 r. zdezerterował z Polski, by objąć tron francuski jako Henryk III. Jego potajemna ucieczka została niepochlebnie ocieniona zarówno przez współczesną mu szlachtę, jak i historyków w czasach późniejszych.

 


Artykuł pochodzi z kategorii: Historia Polski

Więcej na temat:

Zobacz również