Unia brzeska - okoliczności zawarcia, postanowienia, ocena

Unia brzeska została zawarta w 1596 r. w Brześciu Litewskim. Konsolidowała Cerkiew prawosławną z Kościołem łacińskim w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Unia brzeska - geneza

Przyczyny zawarcia unii brzeskiej były różnorakie. Król Zygmunt III Waza dostrzegał realne zagrożenie ze strony nowopowstałego patriarchatu w Moskwie i jego ewentualnego wpływu na prawosławnych na Litwie. Ignorancja patriarchy konstantynopolitańskiego w kwestii prawosławia na Rusi i Litwie spowodowała, że Egzarcha Cyryl Terlecki gotów był zawrzeć porozumienie z Kościołem katolickim.

Rokowania dotyczące unii kościelnej rozpoczęły się w 1590 r., kiedy to na synodzie w Bełzie podjęto decyzję o zerwaniu z patriarchatem w Konstantynopolu i poddaniu się władzy Kościoła rzymskokatolickiego. Od 1595 r. pomiędzy Zygmuntem II Wazą, Janem Zamoyskim a Cyrylem Terleckim trwały rozmowy dotyczące ostatecznej formy unii.

Reklama

Unia brzeska - postanowienia

 Do zawarcia unii brzeskiej doszło na synodzie prawosławnym w Brześciu Litewskim w dniach 6 - 10 października 1596 r. Biskupi prawosławni ogłosili wówczas połączenie z Kościołem katolickim. Uznali oni zwierzchność papieża i przyjęli wszystkie dogmaty katolickie. Cerkiew prawosławna zachowała własną liturgię, kalendarz juliański oraz małżeństwa księży.

Unia brzeska nie została uznana przez część hierarchii prawosławnej oraz większość wiernych. Efektem tego był podział Kościoła prawosławnego na unitów i dyzunitów.

Unia brzeska - prześladowania

Kościół greckokatolicki powstały w wyniku zawarcia unii brzeskiej przetrwał na ziemiach polskich i litewskich wiele wieków. Dopiero po dokonaniu rozbiorów Polski carowie, jako zwierzchnicy cerkwi prawosławnej, rozpoczęli brutalną akcję rusyfikacyjną wymierzoną przeciwko unitom. 

W 1839 r. car Mikołaj I wydał dekret likwidujący Kościół unicki na ziemiach rosyjskich. Kolejne, podobne akty, zostały wydane w 1874 i 1875 r. (ostateczna kasacja Kościoła unickiego), co było powiązane z prześladowaniami, konfiskatą mienia i torturami. Dopiero ukaz tolerancyjny z 1905 r. pozwolił unitom na legalne wyznawanie swojej wiary w przyjętym obrządku.

Unia brzeska - ocena

Zawarcie Unii brzeskiej nie jest jednoznacznie oceniane. Kościół prawosławny uważa, że była ona próbą podporzadkowania prawosławia katolicyzmowi. Z kolei Kościół rzymskokatolicki stoi na stanowisku, że była to jedna z najważniejszych prób odbudowy jedności Kościoła po rozłamie, jaki nastąpił w 1054 r.


Artykuł pochodzi z kategorii: Historia Polski

Zobacz również

  • ​Franz Kutschera był dowódcą SS i Policji na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa w czasie okupacji niemieckiej. Był nazywany "katem Warszawy". więcej