Zygmunt II Waza - życie i panowanie

Zygmunt III Waza był królem Polski w latach 1587 - 1632 oraz Szwecji w latach 1592 - 1599. Był synem króla Szwecji Jana III Wazy oraz Katarzyny Jagiellonki.

Zygmunt III Waza - elekcja

Po śmierci Stefana Batorego zwołano wolną elekcję w Woli pod Warszawą w 1587 r. Kandydaturę Zygmunta III Wazy wysunęła Anna Jagiellonka, co poparł obóz skupiony wokół kanclerza Jana Zamoyskiego. Kontrkandydatem Zygmunta był Maksymilian III Habsburg, którego stronnikami była familia Zborowskich.

Obaj zostali jednocześnie powołani na tron. W Polsce wybuchła wojna domowa, która zakończyła się traktatem bytomsko-będzińskim w 1589 r. Jeszcze podczas wojny Zygmunt III Waza przybył do Krakowa, gdzie został koronowany.

Zygmunt III Waza - stosunki wewnętrzne

Oczekiwana unia polsko-szwedzka nie doszła do skutku. Interesy obu krajów ścierały się w Inflantach. Ponadto istniały na tyle poważne różnice kulturowe i religijne, że nie można było liczyć na rządzenie przez jedną osobę w obu krajach. Dlatego w krótkim czasie  Zygmunt III Waza został zdetronizowany w Szwecji, choć tytularnie jej królem pozostał do śmierci.

Reklama

Jako zwolennik kontrreformacji, przywrócił w 1592 r. egzekucję starościńską sądom biskupim, nie podjął się obrony dysydentów przed napadami na zbory, popierał jezuitów, pomijał innowierców przy obsadzaniu urzędów.

Jego działania skupiły się również na wzmocnieniu władzy króla wobec szlachty, dążył do monarchii absolutnej na wzór Habsburgów. W 1605 r. na sejmie zaproponowano zmianę sposobu głosowania poprzez akceptację zasady większości, co spowodowało konflikt króla ze szlachtą. Na sejmie w 1606 r. postulat ten został powtórzony. 

Szlachta pod przywództwem Mikołaja Zebrzydowskiego, na sejmie w Sandomierzu spisała tzw. artykuły sandomierskie. Postulowały one ograniczenie władzy króla poprzez uzależnienie rozdawnictwa wakansów od sejmu, kontrolę dochodów władcy, zwiększenie uprawnień senatorów rezydentów.

Wobec uzyskania przez zwolenników króla poparcia hetmana Stefana Żółkiewskiego i jego wojska, rokoszanie nie podjęli się walki w obronie swoich postulatów zawierając ugodę w Janowcu. Potem jednak wysnuli wniosek o detronizację Zygmunta III Wazy. Rozgorzała wojna domowa. Rokoszanie zostali pokonani w bitwie pod Guzowej. Rozwiązanie rokoszu nastąpiło w 1609 r.

Zygmunt III Waza - polityka zagraniczna

Na czas rządów Zygmunta III Wazy przypada nasilenie problemu kozackiego na wschodnich terenach rzeczypospolitej. W latach 1591 - 1638 dochodziło na terenach naddnieprzańskich do licznych wystąpień Kozaków domagających się dla siebie uprawnień, m.in. prawa do udziału w wolnej elekcji, zwiększenia liczebności wojsk kozackich. 

Z kolei magnaci polscy dążyli do uczynienia Kozaków ludnością poddaną i zajęcia ich majtków na wschodzie. Ostatecznie problem kozacki został zażegnany już po śmierci Zygmunta III Wazy w 1638 r.

Zygmunt III Waza prowadził z Turcją wojny o Mołdawię. Po wygranej bitwie pod Cecorą w 1595 r. Polska utrzymała lenno mołdawskie aż do 1620 r., kiedy doszło do nowych walk, m.in. kolejnej bitwy pod Cecorą i bitwy pod Chocimiem. W wyniku zawartego pokoju Mołdawia i Wołoszczyzna przestawały być polską strefa wpływów.

 Całe swe panowanie Zygmunt III Waza prowadził wojny ze Szwecją. Miały one miejsce w latach 1600-1611, 1617-1618, 1621-1626, 1626-1629. Na mocy niekorzystnych rozejmów w Mitawie (1622) i Altmarku (1629)  większość Inflant przeszła pod panowanie Szwecji.

Zygmunt III Waza miał ambicje zostać władcą Rosji po śmierci car Fiodora I. Szlachta polska zaangażowała się wówczas w dymitriady. W latach 1609-1618 wybuchła wojna polsko-rosyjska, która zakończyła się rozejmem w Dywilinie. Mocą jego postanowień Polska odzyskiwała Smoleńsk, ziemie czernihowską i siewierską.

Zygmunt III Waza - ocena panowania

Król zmarł na udar mózgu 30 kwietnia 1632 r. Jego panowanie to czas wyniszczających wojen i konfliktów wewnętrznych. Był jednak władca silnym, dążył do umocnienia władzy króla i centralizacji państwa.

Po jego śmierci tron objął w wyniku wolnej elekcji Władysław IV.

 

Artykuł pochodzi z kategorii: Historia Polski

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Konstytucja Nihil novi została uchwalona na sejmie w Radomiu w 1505 r. Jej przyjęcie uznawane jest za początek okresu demokracji szlacheckiej w Polsce. więcej