Kocioł bałkański

Kocioł bałkański to określenie odnoszące się do sytuacji geopolitycznej na Półwyspie Bałkańskim od schyłku XIX w. do czasów współczesnych.

Kocioł bałkański - geneza

Po rozpadzie Imperium Osmańskiego na Półwyspie Bałkańskimi powstały nowe państwa, których dążenia doprowadziły do wybuchu licznych konfliktów. Zjednoczenie Serbii z Bośnią i Czarnogórą w 1876 r. doprowadziło do wojny z Turcją (z udziałem Rosji). 

Niepodległość ogłosiły Rumunia i Bułgaria. Na mocy postanowień kongresu berlińskiego Serbia i Czarnogóra pozostawały niepodległe, lecz Bośnia i Hercegowina przyłączono do Austro-Węgier.

Reklama

W tym czasie na Półwyspie Bałkańskim narodziła się idea panslawizmu (zjednoczenia krajów słowiańskich) pod egidą Serbii wspieranej przez Rosję. W 1915 r. w Londynie powstał Komitet Jugosłowiański.

W marcu 1912 r. wybuchła I wojna bałkańska. Atak Serbii, Grecji, Czarnogóry i Bułgarii na Turcję doprowadził do utraty przez nią terenów w Europie. Rok później wybuchła II wojna bałkańska. Tym razem siły Serbii, Grecji, Czarnogóry, Rumunii i Turcji wystąpiły przeciwko Bułgarii. Powstała wówczas Albania, a rola Serbii umocniła się.

Kocioł bałkański - wybuch I wojny światowej

28 czerwca 1914 r. w Sarajewie, stolicy Bośni, zamordowano Franciszka-Ferdynanda - następcę tronu Austro-Węgier i jego małżonkę. Rząd austriacki oskarżył władze serbskie o udział w zamachu i zażądał spełnienia warunków Austro-Węgier dotyczących zaprzestania propagandy antyaustriackiej, rozwiązania organizacji, które taką propagandę prowadziły oraz ukarania sprawców zabójstwa. 

Austro-Węgry chciały w ten sposób zwiększyć swoje wpływy na Półwyspie Bałkańskim. Wobec odmowy bezwarunkowego spełnienia żądań, 28 lipca 1914 r. Austro-Węgry wypowiedziały Serbii wojnę.

Lata 1918 - 1945

W październiku 1918 r. powstała Rada Narodowa Słoweńców, Chorwatów i Serbów. Ogłoszono powstanie Państwa Słoweńców, Chorwatów i Serbów, do którego dołączyły później Wojwodina i Czarnogóra. 1 grudnia 1919 r. powstało Królestwo Słoweńców, Chorwatów i Serbów.

Konflikty z sąsiadami i silne tendencje separatystyczne doprowadziły do zawieszenia obowiązywania konstytucji przez króla Aleksandra I. Został on zamordowany, a  sytuacja w kraju uległa pogorszeniu podczas sprawowaniu władzy przez Radę Regencyjną.

Podczas II wojny światowej Jugosławia została zajęta przez Niemcy. Powstało Niezależne Państwo Chorwackie, a pozostałe ziemie podzielono pomiędzy Niemcy, Włochy, Węgry i Bułgarię. Doszło do wybuchu wojny domowej pomiędzy chorwackimi partyzantami popieranymi przez Niemcy, serbskimi Dragoljuba Mihailovicia oraz komunistami kierowanymi przez Josipa ‘Broz’ Titę.

Po zakończeniu II wojny światowej doszło do ponownego zjednoczenia krajów. Silna władza Josipa ‘Broz’ Tity spowodowała zażegnanie konfliktów wewnętrznych. Odżyły one jednak po jego śmierci w 1980 r. Wydarzenia początku lat dziewięćdziesiątych w Europie wschodniej spowodowały ogłoszenie niepodległości przez Słowenię, Chorwację, Macedonię, Bośnię i Hercegowinę. Na terenie Bośni i Chorwacji wybuchły walki z Serbami trwające do 1995 r.

Kolejne walki toczyły się pomiędzy Albańczykami a Serbami o Kosowo. W 1999 r. Kosowo otrzymało status międzynarodowego protektoratu, jednak w 2008 r. proklamowano jego niepodległość.


Artykuł pochodzi z kategorii: Historia świata

Zobacz również

  • ​Kongres wiedeński - kongres pokojowy, jaki został zwołany do Wiednia po klęsce Napoleona i podpisaniu pokoju w Paryżu 30 maja 1814 r. w celu przywrócenia ładu na kontynencie i cofnięcia zmian... więcej