Komuna paryska - geneza, przebieg, skutki

Komuna Paryska - geneza

Przegrana Francji w wojnie francusko - niemieckiej i konieczność przyjęcia niekorzystnych warunków pokojowych spowodowały liczne konflikty wewnątrz kraju.

Wybory do Zgromadzenia Narodowego w 1871 r. przyniosły zwycięstwo monarchistom, a na czele władzy wykonawczej stanął Adolf Thiers. Nowo wybrane Zgromadzenie Narodowe 28 lutego 1871 r. ratyfikowało postanowienia pokojowe. Francja oddawała Niemcom Alzację i część Lotaryngii oraz zmuszona była zapłacić kontrybucję wojenną w wysokości 5 mld. franków w złocie.

Reklama

Sytuacja ta nie spodobała się ludności Paryża, która domagała się dalszej wojny. W obawie przed zamieszkami, Zgromadzenie Narodowe przeniosło swą siedzibę do Wersalu.

Komuna Paryska - przebieg zdarzeń

Przyczyną konfliktu, jaki wybuchł 18 marca 1871 r., był nakaz odebrania Gwardii Narodowej armat zakupionych ze składek paryżan. Rozkaz ten wydał Thiersa, jednaki nie został on wykonany. 

Na ulicach Paryża rozgorzały walki. Władzę w Paryżu objął Komitet Centralny, wyznaczając jednocześnie wybory na dzień 26 marca. 28 marca 1871 r. Gabriel Ranvier ogłosił Komunę przekazując władzę nowo wybranym przedstawicielom.

Komuna Paryska - podstawy ideologiczne

Początkowo Komuna była ukierunkowana na sprzeciw wobec przegranej w wojnie z Prusami, rozliczenie winnych tej sytuacji, wyrażała obawy przed odrodzeniem monarchii. Z czasem Komuna Paryska zaczęła zmierzać do całkowitej zmiany ustroju i stosunków społecznych w kraju.

Wewnątrz Komuny wystąpiły różne odłamy, między którymi różnice skupiały się przede wszystkim na podejściu do kwestii społecznej, różnym rozumieniu charakteru rewolucji i odmiennym pojmowaniu znaczenia państwa.

Najważniejsze ugrupowania tworzyły "większość" i "mniejszość".

Ideologię "większości" sformułował Louis Auguste Blanqui. Według niego prywatna własność środków produkcji stanowiła źródło zła. Należało zatem wprowadzić własność zbiorową, społeczną. Blanqui żądał dyktatury proletariatu, jednocześnie twierdząc, ze nie może ona zostać odgórnie nakazana.

"Mniejszość" uważała, że rewolucja jest konfliktem pomiędzy wolnością a władzą, prawem ludu do decydowania a samowolą rządzących. Głównym źródłem zła jest zatem państwo, które należy znieść, a na jego miejsce powołać komuny - zrzeszenia jednostek.

Pomiędzy tymi ugrupowaniami doszło do otwartego konfliktu, kiedy został utworzony Komitet Ocalenia Publicznego.

"Testament Komuny Paryskiej"

Deklaracja do ludu francuskiego została ogłoszona 19 kwietnia 1871 r. Zawierała żądania autonomii komun dla każdej miejscowości Francji. Jedność polityczna tych komun polegać miała na dobrowolnym zrzeszeniu i swobodnym współdziałaniu w imię dobra, wolności i bezpieczeństwa.

Struktura Komuny paryskiej

Komuna paryska była próbą stworzenia państwa, w którym połączono władzę wykonawczą i prawodawczą. Urzędnicy byli kontrolowani przez członków Komuny, którzy odpowiadali bezpośrednio przed wyborcami. Uchwały Komuny paryskiej były wykonywane przez komisje (ministerstwa). Naczelnym organem była Komisja Wykonawcza złożona z przewodniczących poszczególnych komisji. Miejsce przymusowej armii zajęła Gwardia Narodowa złożona z robotników.

Program społeczny Komuny paryskiej

Ustalono obowiązkowe minimum płacy robotników. W większych przedsiębiorstwach wprowadzono kontrolę działalności dyrekcji przez przedstawicieli robotników. Część fabryk przekazano robotniczym zrzeszeniom produkcyjnym.

Komuna paryska - dalsze wydarzenia

1 maja 1871 r. wobec rosnącego zagrożenia ze strony Thiersa, Komisja Wykonawcza przekształciła się w Komitet Ocalenia Państwowego. 21 maja 1871 r. wojska rządowe uderzyły na Paryż. Po "krwawym tygodniu", 27 maja stolica została zdobyta. Ostatni punkt obronny kapitulował 29 maja. Thiers przystąpił do bezwzględnych represji, w szczególności masowych wyroków śmierci i deportacji.

Komuna paryska - ocena

Rządu Komuny paryskie trwały zaledwie 72 dni, jednak zapisała się ona w dziejach historii jako przykład możliwości realizacji idei socjalnych. Komuna paryska stała się wielką inspiracją dla ruchów socjalnych, anarchistów czy marksistów.



Artykuł pochodzi z kategorii: Historia świata

Zobacz również