Czym jest oksymoron?

Oksymoron jest jednym z wyrazistszych środków poetyckich. Jego rozpoznanie nie nastręcza zatem trudności, ale z definicją bywa już różnie.

Oksymoron - co to jest?

Oksymoron to rodzaj figury retorycznej, którą tworzy zestawienie wyrazów o przeciwstawnych znaczeniach. W ten sposób można stwierdzić, że dwa zestawione w nim wyrazy łączą się ze sobą w związek pozornie nielogiczny, np.: biały kruk, wrzask ciszy, moc truchleje (ten ostatni przykład pochodzi z Pieśni o narodzeniu Pańskim Franciszka Karpińskiego, która w zasadzie w całości oparta jest na paradoksach osiągniętych przez zastosowanie oksymoronów.

Oksymoron a epitet

Bardzo często w definicji oksymoronu pojawia się akcent wskazujący na związek tego środka stylistycznego z epitetem, czasem nawet na określenie natury oksymoronu używa się określenia, że jest on tzw. epitetem sprzecznym. Wynika to z uproszczenia, którego źródłem jest fakt, że bardzo często oksymoron jest tworzony przez rzeczownik i zaprzeczający mu przymiotnik. 

Reklama

Jednak tak naprawdę kształt oksymoronu może być i odmienny - ten środek poetycki może być stworzony zarówno przez połączenie rzeczownika z rzeczownikiem (np. słodycz nienawiści) lub czasownikiem (np. ogień krzepnie), może być też czasownikiem z określającym go przysłówkiem (np. kochać nienawistnie).

Cele używania oksymoronów

Oksymorony są rodzajem zabawy słowem, nic zatem dziwnego, że ich rodowód jest barokowy. Z natury swej bazują na elemencie zaskoczenia, zadziwienia odbiorcy, bywa nawet, że mają stworzyć wrażenie szoku. W ten sposób pełnią przede wszystkim funkcję ekspresyjną i obrazotwórczą, działając na wyobraźnię odbiorcy.

Oksymorony w języku potocznym

Każdy użytkownik języka zna jednak oksymorony, które swą funkcję zatraciły przez wejście w aktywne funkcjonowanie w języku potocznym. Wielu z nas używa na co dzień pewnych wyrażeń, nie zastanawiając się nad ich sprzeczną naturą. 

I tak określenia typu: wirtualna rzeczywistość, ciepłe lody, zimne ognie czy suchy lód zyskały swe znaczenie, możemy wyczytać ich definicje, w których nie ma ani słowa, które tłumaczy etymologię powstania wyrażenia, nawet jeżeli łączy ono w sobie zupełną sprzeczność.

 

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Więcej na temat:

Zobacz również