"Granica" Zofii Nałkowskiej - streszczenie

Granica to powieść Zofii Nałkowskiej z epoki XX-lecia międzywojennego.

Czas i miejsce akcji "Granicy"

Akcja powieści "Granica" rozgrywa się w latach 30-tych XX wieku. Autorka zastosowała specyficzną kompozycję- zakończenie powieści znane jest od samego początku, a fabuła, do której powraca przez retrospekcję, służy wytłumaczeniu przyczyny tych wydarzeń. 

Miejsca, w których rozgrywa się akcja to: Warszawa, prowincjonalne miasteczko (w którym Zenon jest znanym człowiekiem), Boleborza (gospodarstwo rodziców Ziembiewicza), Paryż (studia Zenona) i majątek Tczewskich w Chązebnie.

"Granica"- znaczenie tytułu

Tytuł "Granica" odnosi się do różnych rodzajów granic ukazanych w powieści. Może być rozumiany na kilka sposobów.

Reklama

a) granica moralna- przekraczana wielokrotnie przez bohaterów powieści. Ukazana jest w postawach prawie każdej z postaci. Zenon Ziembiewicz zdradzał swoją narzeczoną Elżbietę, oszukiwał zarówno ją, jak i Justynę oraz postępował niemoralnie w swojej pracy. Jego ojciec, Walerian, także dopuszczał się zdrad, mimo że kochał swoją żonę. Justyna przekroczyła tę granicę dokonując aborcji.

b) granica poznania (filozoficzna)- granica między tym, jak bardzo człowiek może poznać rzeczywistość, a czego nigdy nie zdoła pojąć i zrozumieć. Analizę tej granicy można odnaleźć w  rozmowie księdza Czerlona z Karolem.

c) granica społeczna- granica między warstwami społecznymi. Różnice między życiem bogatych ludzi, a najuboższych były w opisywanej przez Nałkowską epoce bardzo wyraźne. Podział na klasy widać doskonale na przykładzie domu pani Cecylii Kolichowskiej- to co dla niej było podłogą, dla mieszkającej w piwnicach biedoty było sufitem.

d) granica psychologiczna- granica pomiędzy opinią innych ludzi o danym człowieku, a jego postrzeganiem samego siebie. Ukazana jest między innymi na przykładzie postaci Waleriana, ojca Zenona. Jego postawa opisana jest z paru perspektyw: obiektywnej, z punktu widzenia jego syna oraz z punktu widzenia jego samego. Podkreślone są ogromne różnice między każdym z tych ujęć. To także jedno z pytań zawartych w powieści: czy człowiek jest taki, jakim widzą go inni, czy taki, za jakiego sam siebie uważa?

Streszczenie "Granicy"

Rozdział 1

Akcja "Granicy" rozpoczyna się w momencie śmierci głównego bohatera, Zenona Ziembiewicza. Okazuje się, że na skutek fatalnej historii związanej z postaciami Elżbiety Bieckiej i Justyny Bogutówny ten znany w miasteczku człowiek popełnia samobójstwo. W tym momencie wychodzi na jaw jego tragiczny w skutkach romans z Justyną.

Nałkowska w tym momencie dokonuje zabiegu retrospekcji, ukazując losy bohaterów.  Przedstawiona jest historia życia Zenona. To syn Joanny i Waleriana, dzierżawcy majątku w Boleborzy, będącego własnością rodziny Tczewskich. Jego ojciec to kiepski, lecz mający o sobie wysokie mniemanie zarządca. Zajmuje się jedynie polowaniem i zdradza swoją żonę, by potem prosić ją o wybaczenie. 

Zenon zaś, ucząc się w mieście i wracając do Boleborzy tylko na wakacje zaczyna powoli dostrzegać hipokryzję i błędy swoich rodziców. Podczas nauki chłopak poznaje Elżbietę Biecką, mieszkającą u swojej krewnej, Cecylii Kolichowskiej. Zakochuje się w dziewczynie i pomaga jej w lekcjach, mimo otwartej niechęci, którą go darzy. Dzięki temu odwiedza także kamienicę starszej pani.

Rozdział 2

Cecylia Kolichowska odziedziczyła budynek po drugim mężu, Aleksandrze Kolichowskim. Jej pierwsze, szczęśliwe małżeństwo z Konstantym Wąbrowskim szybko się skończyło, gdyż mężczyzna popełnił samobójstwo. Drugi związek został zawarty z rozsądku, kobieta wierzyła bowiem, że zapewni sobie w ten sposób spokojną starość. 

Kamienica sprawia jej jednak wiele problemów. Wynajmuje mieszkania, a także ciemne lokale w piwnicach.  Podkreślona jest w ten sposób granica społeczna pomiędzy Kolichowską, która mieszka sama w pełnym pięknych mebli salonie, a skrajnie ubogimi rodzinami gnieżdżącymi się w klitkach pod jej podłogą.

Rozdział 3

22 listopada Cecylia organizuje imieniny, na które zaproszone są wyłącznie starsze panie i Elżbieta. Rozgoryczone i zmęczone życiem kobiety nie potrafią pogodzić się ze swoją starością. Prowadzą rozmowy na przyziemne tematy, między innymi dotyczące służących. 

Z jednej strony wszystkie zgadzają się, że to zawód godny podziwu, lecz w głębi ducha uważają służbę za kategorię ludzi gorszych. Jedna z nich, Warkoniowa, opowiada o zwolnieniu kucharki Bogutowej, która zaszła w ciążę. Poruszają także temat mężczyzn i zdrad, przez co Elżunia dochodzi do wniosku, że nigdy nie wyjdzie za mąż.

Rozdział 4

Na wiosnę Elżbieta spędza dużo czasu w oknie z widokiem na ogród, obserwując życie lokatorów kamienicy Kolichowskiej. Zauważa, że biedni ludzie zazwyczaj wcześniej umierają i żyją w bardzo złych warunkach. Tutaj też pierwszy raz pojawia się postać Gołąbskiej, która często przebywa na podwórku ze swoim chorym synkiem. Takie widoki nie budzą jednak emocji u Bieckiej, tak samo jak fotografia jej matki, z którą od dawna nie miała kontaktu. 

Elżbieta odwiedza Julię Wagner, nauczycielkę francuskiego. Spotyka tam rotmistrza Awaczewicza, w którym jest zakochana. Gdy ten proponuje dziewczynie odprowadzenie do domu, Julia robi mu awanturę. Ela zaczyna rozumieć jakie kontakty łączą jej nauczycielkę z mężczyzną. Wracając, spotyka Zenona i wyjątkowo jest zadowolona z jego towarzystwa.

Rozdział 5

Karolina Bogutowa, po zwolnieniu przez Warkoniową i urodzinach Justyny próbuje znaleźć pracę. Udaje jej się uzyskać posadę kucharki w majątku Tczewskich. Po 50. roku życia zapada jednak na poważne choroby, co skutkuje jej niemożnością do pracy. Trafia więc najpierw do gospodarstwa Czechlińskich, a potem Ziembiewiczów, gdzie przenosi się razem z Justyną. Tam, podczas wakacji spotyka ją Zenon, który jest zauroczony jej delikatnością.

Rozdział 6

Student, przebywając w Boleborzy, skupiony jest głównie na swojej pracy doktorskiej i pragnie jak najszybciej powrócić do Francji. Czechliński, któremu spodobały się artykuły Zenona, proponuje mu pracę. Młodzieniec chce jednak żyć uczciwie, dlatego przyjęcie propozycji oznaczałoby odwrócenie się od własnych zasad. 

W pewnym momencie Ziembiewicz dostaje list od Karola Wąbrowskiego, syna Kolichowskiej z pierwszego małżeństwa, z którego wynika, że jego pozostawiona we Francji kochanka Adela umarła na gruźlicę. Smutek, który czuje, przybliża go do Justyny. Zostają kochankami, a wyjeżdżając na studia chłopak obiecuje, że wróci do Boleborzy.

Rozdział 7

Rodzice Zenona nie chcą już dłużej płacić za jego studia, dlatego zmuszony jest przyjąć propozycję Czechlińskiego. Po spotkaniu zauważa Elżbietę i odwiedza kamienicę Kolichowskiej. Biecka wywiera na nim raczej złe wrażenie, uznaje ją za wyniosłą i chłodną kobietę. Rozmawiają na neutralne tematy, związane z wynajmem mieszkań i biedotą ludzi.

Rozdział 8

Cecylia Kolichowska ma wyrzuty do Elżuni, że ta bardziej przejmuje się losem lokatorów niż jej. Rozmyśla o synu, Karolu, za którym tęskni. Ciężko znosi wyjazd dziewczyny do matki, do Szwajcarii. Po powrocie Elżbiety, Ziembiewicz coraz częściej ją odwiedza. Rozmawiają o swoich uczuciach i planach na przyszłość.

Rozdział 9

Ciężko chora Bogutowa trafia do szpitala. Nie udaje się jej uratować. Justyna na parę dni zatrzymuje się u Jasi Gołąbskiej. Opisane są tragiczne losy kobiety: niedawno zostawił ją mąż, choruje na gruźlicę, a jej dziecko traci wzrok.

Rozdział 10

Zenon powraca z Francji. Pierwszą osobą, którą spotyka w mieście jest właśnie Justyna. Opowiada mu o śmierci matki, a ten idzie z nią do hotelu, gdzie znów zostają kochankami. Ziembiewicz tłumaczy się przed sobą, że była to wyjątkowa sytuacja. Zostaje redaktorem w "Niwie". Spotyka się z Elą, a ich relacja się rozwija.

Rozdział 11

Mężczyzna próbuje zakończyć romans, jednak nie udaje mu się. Zauważa zmiany, które zaszły w Justynie, lecz nie przestaje być jej kochankiem.

Rozdział 12

Ziembiewicz czas spędza w redakcji gazety oraz dzieląc go na obie kobiety. Niespodziewanie Justyna oświadcza mu, że jest w ciąży. Przeżywa szok, gdyż nigdy nie spodziewał się takiej sytuacji. Czuje ogromną niechęć do dziewczyny.

Rozdział 13

Kolichowska choruje coraz bardziej, więc Elżbieta zaczyna przejmować jej obowiązki związane z prowadzeniem kamienicy. Interesuje ją los biednych ludzi mieszkających pod podłogą.

Rozdział 14

Podczas jednej z wizyt Zenon opowiada Bieckiej o swoim romansie oraz dziecku, którego spodziewa się Justyna i prosi ją o wybaczenie. Rozumie, że powiela schematy zachowania swojego ojca. Wstrząśnięta Elżbieta przebacza mu, a nawet zaczyna obwiniać sama siebie.

Rozdział 15

Bogutówna przeprowadza się na stałe do Gołąbskiej. Rozmawia z narzeczoną Ziembiewicza, która chce dowiedzieć się, jakie uczucia żywi Justyna wobec jej ukochanego i obiecuje jej pomóc z dzieckiem.

Rozdział 16

Zenon, gdy dowiaduje się o kontaktach między kobietami wpada w złość. Usiłuje skontaktować się z Elżbietą, jednak okazuje się, że wyjechała do Warszawy, by odwiedzić matkę.

Rozdział 17

Elżunia spędza czas z matką, nie czuje się jednak bardzo z nią związana.

Rozdział 18

Po dwóch miesiącach spędzonych w stolicy Biecka dochodzi do wniosku, że popełniła błąd. Nagle Zenon pojawia się w Warszawie i oznajmia narzeczonej, że nic nie stoi już na przeszkodzie ich związkowi. Sugeruje w ten sposób fakt, że Justyna dokonała aborcji. Szczęśliwi wspólnie wracają do miasta. 

Rozdział 19

Biecka znajduje pracę Justynie, przekonana, że od tej chwili przestanie już ona być problemem. Narzeczeni biorą ślub, a Elżbieta zachodzi w ciążę.

Rozdział 20

Umiera córka Jasi Gołąbskiej, a w końcu ona sama. Justyna popada w depresję i rzuca pracę.

Rozdział 21

Po urodzinach syna Ziembiewiczów Bogutówna zaczyna bywać w parkach i śledzić Elżunię z dzieckiem. Odchodzi także Walerian, ojciec Zenona, a Joanna postanawia przeprowadzić się do miasta, do syna. Do kraju wraca syn Kolichowskiej, Karol i godzi się z matką. Zenonowi udaje się znaleźć dla Justyny kolejną pracę, tym razem w cukierni.

Rozdział 22

Pojawia się kwestia fabryk, z których mają zostać wyrzuceni robotnicy.

Rozdział 23

Życie Ziembiewiczów z pozoru wygląda na udane. Mężczyzna zostaje prezydentem miasta, lecz ma problemy polityczne. Jego matka jest zachwycona małym Walerianem i pomaga Elżuni wychowywać dziecko.

Rozdział 24

Sprawy komplikują się, nie wszystkie projekty Zenona zostają zrealizowane. Staje się chłodny w stosunku do żony. Justyna rzuca kolejną pracę i zostaje u niej zdiagnozowana schizofrenia.

Rozdział 25

Umiera pani Cecylia Kolichowska.

Rozdział 26

Justyna cały czas myśli o dziecku, które straciła, ma niepokojące sny. Próbuje nawet popełnić samobójstwo.

Rozdział 27

W mieście wydano rozkaz ostrzelania robotników i wszyscy obarczają za to winą Ziembiewicza. Kłóci się o to z Elżunią, która uważa, że mógł zapobiec tragedii.

Zakończenie

Bogutówna, obwiniając Zenona za śmierć swojego nienarodzonego dziecka, oblewa go kwasem w gabinecie prezydenckim, a sama usiłuje wyskoczyć przez okno, lecz zostaje zatrzymana. Ziembiewicz traci wzrok i popełnia samobójstwo. Elżbieta zostawia dziecko pod opieką Joanny i wyjeżdża.

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Monolog - definicja Monolog to dłuższa ciągła wypowiedź jednej osoby, stanowiąca zwykle zamkniętą całość pod względem znaczeniowym. Monolog w odróżnieniu od wypowiedzi dialogowych jest formą... więcej