​Ignacy Rzecki - charakterystyka bohatera "Lalki" Bolesława Prusa

Ignacy Rzecki, choć postrzegany jako ostatni wielki romantyk, w niczym nie przypomina romantycznych bohaterów. Ani nie jest charyzmatyczny, ani nie ma w jego życiu wielkiej romantycznej miłości. Jak romantyk jednak najczęściej - jest bohaterem niespełnionym. To jego postaci zawdzięczamy najwięcej poczucia humoru w "Lalce", choć z reguły efekt komiczny nie jest zaplanowany przez bohatera, gdy spisuje swoje pamiętniki.

Ignacy Rzecki - od dzieciństwa spokojnie przyjmujący swój los

Ignacy Rzecki, mimo że osierocony przez matkę i pochodzący z niezbyt zamożnego domu mieszczańskiego, wspominał swe dzieciństwo jako szczęśliwe i beztroskie. Wychowywany przez ojca, fanatycznego zwolennika bonapartyzmu i ciotkę, starą pannę, poddawany był co prawda szczególnym metodom wychowawczym (jak np. nocna musztra, którą od czasu do czasu urządzał mu ojciec), ale nie buntował się. 

Od dzieciństwa wykazywał sporą odporność wobec przeciwieństw losu. Dlatego np. nie przeżył też szczególnie traumatycznie śmierci ojca i gwałtownej zmiany w swym dziecięcym życiu, gdy musiał iść do pracy w sklepie, którego na dobrą sprawę już nigdy nie opuścił. 

Reklama

Z dzieciństwa na całe życie Ignacy wynosi kult Napoleona wpojony mu przez ojca oraz umiłowanie wobec idei demokratycznych, na co wpływ ma jego pochodzenie. Nie ulegający gwałtownym namiętnościom i opanowany, na wyłom w swym spokojnym życiu pozwala sobie tylko raz: gdy rusza na pole walki, której potrzebę tak rzetelnie z domu rodzinnego przyswoił.

Ignacy Rzecki - silny żołnierz zawsze pełen pogody ducha

Wojenna tułaczka, w którą wyruszył Ignacy Rzecki w 1848 roku, obfitowała w przeżycia, które wspominane przez bohatera, wydają się być mało znaczące i zupełnie zwykłe. Jednak poznanie bliższych szczegółów, takich jak "długie marsze na spiekocie, picie wody z kałuży; albo ten pochód przez bagno, w którym zamoczyliśmy ładunki" oraz uzmysłowienie sobie, co oznaczają oględne słowa bohatera, że "bywało goręcej, a przecie szedł człowiek naprzód!", pozwala zauważyć, że Rzecki wykazuje wielki hart ducha oraz niesamowitą jasność umysłu. 

Wszelkie brutalności wojennych przeżyć nie zniszczyły w nim człowieka, którym był zawsze: odpornego na przeciwności losu, pogodnego i wytrwale idącego naprzód. W wyniku doznanych w czasie wojny traum, August Katz, przyjaciel Rzeckiego, popełnia samobójstwo. Pięcioletnia tułaczka poza ukochaną Warszawą, w tym roczny pobyt w więzieniu, nie są w stanie złamać samego zaś Rzeckiego, który wraca do sklepu prawie taki sam, jak wtedy, gdy go opuszczał.

Ignacy Rzecki - subiekt doskonały

Stary subiekt, gdyż na tym etapie życia go poznajemy, przebywał w sklepie od dziecka, stał się on zatem jego naturalnym środowiskiem. Rzecki jest mocno oddany swej pracy, ponieważ na pewnym etapie życia to tylko w niej się spełnia. Niestraszne są mu dodatkowe godziny spędzone w sklepie, wtedy ożywa w nim artysta i filozof. Dzieje się tak, gdy projektuje wystawy, które zawsze stara się uświetnić jakimś konceptem. 

Z kolei nakręcanie dziecinnych zabawek, pobudza go do gorzkich rozmyślań o ludzkim losie, gdyż Rzecki, odbierany jako stary poczciwiec, tak naprawdę ma dość pesymistyczne spojrzenie na świat, życie i ludzką w nim krzątaninę. Samotne godziny spędzone w sklepie, to najbardziej intymne momenty w codziennym dniu Rzeckiego. 

Poza tym wszyscy znają go jako wzór sumienności i uczciwości, co stanowi udrękę dla młodszych i nie tak gorliwych subiektów. Dlatego jednym z najbardziej druzgocących dla bohatera doświadczeń jest podejrzewanie go o kradzież przez pracodawcę, a rzeczą nie do pogodzenia z wewnętrznym systemem moralnym bohatera, nieuczciwy handel, w którym po latach pracy ma brać udział.

Ignacy Rzecki - najbardziej oddany przyjaciel

Ciosem, który podciął siły życiowe Rzeckiego, było przepadnięcie bez śladu Wokulskiego, który dla starego subiekta był uosobieniem jego własnych marzeń o wielkich dokonaniach. Wielkie dokonania miały wiązać się oczywiście z rodem Napoleonidów, wiernie przez Rzeckiego wielbionym. Ale niezależnie od tego, czemu oddaje się Wokulski, jego stary przyjaciel mu sekunduje i wspiera wysiłki. 

Gdy Wokulski klepie biedę i studiuje - to Rzecki przygarnia go do swego domu. W momencie wybuchu powstania, Rzecki jest dumny z udziału przyjaciela w narodowej sprawie. Kiedy Wokulski jest pracodawcą Rzeckiego - nie ma bardziej oddanego pracownika. I nawet, gdy zachowania Wokulskiego stają się irracjonalne i zupełnie obce prostodusznemu Rzeckiemu - to jest on i tak zawsze gotów bronić dobrego imienia "Stacha".

Posiada bowiem pełną wiarę w jego plany, których tacy zwykli ludzie jak on sam, nie są w stanie ogarnąć. O potędze przyjaźni, jaką Rzecki darzył Wokulskiego, najbardziej dobitnie świadczy chyba jednak gotowość do swatania z kobietą, w której w jesieni życia Rzecki sam się zakochał.

Ignacy Rzecki - dlaczego "stary"?

Ignacy Rzecki tak naprawdę nie przewyższa wiekiem Wokulskiego tak znacząco, by wyjaśniało to nazywanie go przez przyjaciela "starym". Dzielą ich tylko cztery lata. Jednak wszyscy odbierają Rzeckiego jako starego, odchodzącego już w przeszłość człowieka. Wiąże się to w dużej mierze ze starokawalerstwem bohatera, które objawia się między innymi wyglądem jego postaci (zwraca uwagę opis wyglądu bohatera w teatrze i reakcji ludzi nań). 

Rzeckiego cechuje również umiłowanie odwiecznych przyzwyczajeń, takich jak, niezależnie od zmian statusu materialnego bohatera, zawsze ten sam wystrój mieszkania. Usystematyzowany tryb życia tego wiecznego warszawiaka, który wyjeżdżając na latami odwlekane wakacje, wysiada z pociągu na stacji jeszcze w tym samym mieście, nie pozwolił mu nigdy na szaleństwo większe niż parę kufli za dużo w knajpie, w której spotyka się zawsze z tymi samymi znajomymi. 

W życiu Rzeckiego, oprócz mgliście wspominanego zauroczenia Małgosią Pfeifer w młodości i późnego niespełnionego uczucia do Heleny Stawskiej, nie było żadnej kobiety. Po udziale w Wiośnie Ludów, Rzecki już na zawsze zaczyna żyć skromnym życiem, w którym wraz z upływem czasu i zachodzącymi wypadkami, coraz mniej jest siły i pogody ducha, które cechowały tego bohatera przez lata. Zapatrzony w ideały przeszłości, ze smutkiem konstatujący miernotę teraźniejszości, Ignacy Rzecki umiera, głównie przez utratę motywacji, by żyć.

 

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Literatura faktu - co to jest Literatura faktu to typ utworów prozatorskich łączący cechy typowej literatury beletrystycznej i elementy gatunków dziennikarskich. Teksty zaliczane do tego nurtu,... więcej