​Inny świat - bohaterowie książki Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

"Inny świat" ukazuje bohaterów w chwili poddania ich wielkiej próbie - sprostania rzeczywistości sowieckiego obozu pracy. Niezależnie od tego, kim byli w przeszłości i jak kształtowali swe losy, teraz muszą walczyć o zachowanie człowieczeństwa w nieludzkich warunkach.

Inny świat - główny bohater

Główny bohater, to zarazem narrator powieści. Nosi imię Gustaw. Możemy utożsamiać go z samym Herlingiem-Grudzińskim, ze względu na fakt, że w Innym świecie przedstawione są wydarzenia będące udziałem autora w rzeczywistości. Bohater ten nie komentuje i z reguły nie ocenia. Stara się opisywać rzeczowo sytuacje, których jest świadkiem. 

Będąc ofiarą przemocy, która jest udziałem wszystkich więźniów obozu, zachowuje do samego końca szkielet moralny, ukształtowany jeszcze w czasie, gdy rzeczywistość obozowa była dla niego zupełnie niewyobrażalna. Jego celem jest zachowanie człowieczeństwa, mimo warunków nieludzkich. 

Reklama

W momencie, gdy warunki te są jego codziennością, jest w nim tolerancja i zrozumienie wobec tych, którzy takiemu zadaniu nie sprostali. Gdy jednak patrzy na obóz z dystansu czasowego, już nie umie powiedzieć "rozumiem" współwięźniowi, który przyszedł do niego uspokoić swe sumienie donosiciela. 

Do swej opowieści o innym świecie narrator wplata historie tych współwięźniów, którzy długo walczyli, by ocalić swą godność. Ma wiele do opowiedzenia, ponieważ przebywając w obozie, okazywał chęć kontaktu i potrzebę budowania więzi z innymi więźniami. Dzięki tym cechom jego życie w obozie było łatwiejsze, gdyż dłużej przebywający w obozie więźniowie służyli mu cennymi radami (np. Dimka). 

Zwraca też uwagę siła wewnętrzna bohatera, który wobec sytuacji beznadziejnej podejmuje czynny opór, dzięki któremu zostają poszanowane jego prawa (głodówka protestacyjna bohatera, gdy zostaje zignorowane jego prawo do uzyskania amnestii). Determinacja, wiara i siła charakteru pozwoliły wyjść Gustawowi z łagru z podniesioną głową i czystym sumieniem.

Inny świat - Kostylew

W rzeczywistości pozaobozowej gorliwy komunista, z racji że wpojone zostało mu to jeszcze w domu rodzinnym. Wiara w zbawczą rolę rewolucji i komunizmu była u Kostylewa tak wielka, że zapisał się na kurs języka francuskiego, by rozkrzewiać wiedzę o tym genialnym systemie w nieświadomym sprawy społeczeństwie kapitalistycznym. 

Idealizm Kostylewa spowodował nieoczekiwany zwrot w jego życiu. Żądny prawdziwej doskonałości w posługiwaniu się obcym językiem bohater, zaczął zgłębiać francuskie książki, które otworzyły mu oczy na prawdę. Spowodowało to zaprzestanie stawiania się na spotkaniach partyjnych. W połączeniu z faktem zgłębiania zakazanej literatury, Kostylewowi zarzucono szpiegostwo. 

W więzieniu Kostylew długo zachowywał dawne idealistyczne zasady i np. dzielił się pożywieniem ze współwięźniami. Jednak w warunkach obozowych upadła jego wiara w ludzi i zamknął się w sobie. Gdy przypadkowo, łapiąc cenny chleb, poparzył rękę ogniem, odkrył, że dało mu to wolność od pracy. Od tej pory zaczął więc przypalać rękę regularnie. 

Niezłomny i silny charakterem Kostylew został w obozie przyjacielem głównego bohatera. Łączyła ich bowiem niezgoda na utratę człowieczeństwa i chęć oporu wobec prześladowców. Bohater, który tak naprawdę nigdy się nie ugiął mimo rozlicznych prześladowań, człowiek inteligentny i wytrwały, mimo tragicznej śmierci i niespełnienia, które stało się jego udziałem, tak naprawdę jest postacią wygraną - to jeden w prawdziwych obozowych bohaterów, człowiek, który pozostał do końca sobą i nigdy nie musiał się swoich decyzji wstydzić.

Inny świat - Pamfiłow

Nie poznajemy przyczyny, z powodu której Pamfiłow znalazł się w obozie. Ten niesamowicie silny i wytrwały mężczyzna, jest najbardziej sumiennym robotnikiem w obozie, gdyż przyświeca mu cel-marzenie: spotkanie z ukochanym synem. Młody chłopak jest dla niego wszystkim, co liczy się w życiu. Pamfiłow pracuje więc niezmordowanie, żyjąc każdym listem syna, potem z dumą odczytywanym innym więźniom. 

Przebywający jednak na wolności syn, po pewnym czasie wyrzeka się ojca i zrywa z nim kontakty. Przestaje pisać. Pamfiłow, chcąc ocalić dobre imię swego dziecka nawet w tym momencie, markuje przed współwięźniami otrzymywanie listów, zmienia daty i tworzy fikcję. 

Uświadomienie sobie jednak, że stracił syna, powoduje zupełne wygaśnięcie jego siły i zapału do pracy. Pogrąża się w beznadziei prowadzącej do zupełnej rezygnacji. Życie Pamifiłowa ocala spotkanie z synem, który zostaje aresztowany. Niczym biblijny ojciec syna marnotrawnego wybacza on swemu dziecku i znów motywuje go nadzieja, niezłamana nawet, gdy syn zostaje zabrany do innego miejsca odosobnienia.

Inny świat - Natalia Lwowna

Brak urody okazał się dla niej w obozie zbawienny, gdyż odsuwa to od niej niebezpieczeństwo gwałtu. Chora na serce, Natalia Lwowna sprawia wrażenie o wiele starszej niż jest w rzeczywistości. Do obozu trafiła bez żadnej konkretnej winy, spotkał ją los wszystkich Rosjan zamieszkujących tereny sprzedane przez ZSRR Japonii. Zajmowała w związku z tym pozycję uprzywilejowaną, nie pracowała fizycznie. 

Nie wyróżniając się jednak z powodu tego stanowiska i nie wywyższając, a jedynie wykorzystując swą pozycję, by pomagać innym, cieszyła się powszechną sympatią. To jej książka Herlinga-Grudzińskiego zawdzięcza swój tytuł, zaczerpnięty z fragmentu powieści Dostojewskiego Zapiski z martwego domu. 

Książkę tę Natalia Lwowna pożyczyła głównemu bohaterowi, mimo swego fanatycznego przywiązania do niej. Wynikało ono z zaczerpniętej z dzieła specyficznej pociechy: mimo totalnie zniewalającej rzeczywistości obozowej, pozostaje jednak jedna wolność: możliwość popełnienia samobójstwa. Jednak tę furtkę do wolności odbiera bohaterce jest nieudana próba samobójcza. W jej efekcie Natalia Lwowna traci przywileje i wiarę w ocalenie nadziei. Jednak nie ustaje w swym stałym dążeniu do pomagania innym.

Inny świat - bohaterowie zbiorowi: urkowie

Stojący na szczycie hierarchii więziennej recydywiści, wykorzystywali sytuację obozową dla dawania niczym nieskrępowanego upustu swym potrzebom dominacji, upokarzania innych oraz wykorzystywania ich dla wszelkich możliwych korzyści. Najczęstszymi ofiarami urków były kobiety, które padały masowo ofiarą zbiorowych gwałtów. 

Urków łączyła wymuszona solidarność. Nie mając żadnych nadziei na opuszczenie kiedykolwiek łagru, łączyli się w grupy, z których żaden członek nie starał się niczym wyróżniać. Nie było to bezpieczne, o czym przekonuje historia Kowala, który po udziale w zbiorowym gwałcie potraktował po ludzku jego ofiarę, za co ta w nim się zakochała. Wywołało to niechęć wśród reszty urków. Chcąc się im znów przypodobać, Kowal oddał dziewczynę, by po raz kolejny zbiorowo ją zgwałcili.

Inny świat - bohaterowie drugoplanowi

Takich bohaterów jest w Innym świecie bardzo wielu, ale niektórzy zwrócili szczególną uwagę narratora:

Dimka - główny bohater jego dobrej radzie zawdzięcza przetrwanie w początkowym etapie uwięzienia. Niegdyś pop, który mimo rzucenia swej profesji po rewolucji, to za nią właśnie zostaje uwięziony. W obozie, chcąc uniknąć ciężkich robót, odrąbuje sobie nogę. Traci wiarę. Postanawia jednak przetrwać, co dla narratora jest świadectwem bardziej przekonującym niż cudowne nawrócenia.

Gorcew - przebywający w obozie w efekcie czystek oficer śledczy. Nie dowierza, że jego pobyt tu nie jest efektem pomyłki i w związku z tym nie solidaryzuje się z innymi więźniami. Jego marna śmierć ukazana zostaje jako dowód na to, że w państwie totalitarnym żadna funkcja nie gwarantuje bezpieczeństwa.

- "Zabójca Stalina" - były wysoki urzędnik partyjny, który u progu śmierci uwierzył, że zabił Stalina. Tak naprawdę strzelił do jego portretu będąc pod wpływem alkoholu. Jednak wizja utraty życia z takiego powodu najwyraźniej była zbyt rozpaczliwa, stąd potrzeba ocalenia godności poprzez uznanie, że naprawdę popełnił wielką zbrodnię.

Rusto Karinen - Fin aresztowany z racji swej narodowości, której wygodnie było użyć, by wyjaśnić zamach na jednego z dygnitarzy. Jedyny, który zbiegł z Jarcewa, choć tylko na tydzień. Stracił wiarę w ucieczkę, ale zyskał powszechny szacunek.

Jewgienia Fiodorowna - pielęgniarka, która w efekcie uwięzienia traci przywiązanie do męża-lekarza i zakochuje się tak naprawdę po raz pierwszy w życiu w młodym Jarosławie. Umiera wydając na świat jego dziecko.

Bohaterów drugoplanowych można by wymieniać jeszcze wielu. Łączą się oni jednak w większą całość, którą można by określić bohaterem zbiorowym. Bo to portret całej rzeszy ludzi, którym odebrano szansę na zachowanie godności jest najistotniejszym składnikiem treściowym Innego świata.



Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Szklane domy - opis metafory zawartej w "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego, funkcja. więcej