​Jan Kasprowicz - biografia i twórczość

Jan Kasprowicz to poeta, którego biografia silnie wpływała na twórczość. Zignorowanie tego, gdzie w danym momencie poeta przebywał i co przeżywał, nie tylko utrudni interpretację jego utworów, ale może nawet wyprowadzić na manowce.

Jan Kasprowicz - biografia

Jeden z najsłynniejszych twórców polskiego modernizmu miał bardzo trudny start. Syn chłopski, urodzony jako jedno z szesnaściorga dzieci Piotra i Józefy z Kloftów 12 grudnia 1860 roku, poznał dokładnie smak biedy. Ojciec, Piotr Kasprowicz nie należał bowiem do zaradnych, rodzina zmagała się z niedostatkiem, którego efektem było to, że gdy najstarszego syna, Jana, zdecydowano się posłać do pruskiego gimnazjum w Inowrocławiu, przyszły poeta musiał codziennie pokonywać pieszo drogę między rodzinną wioską Szymborzem a miejscowością, w której się uczył. 

To że chłopiec pokonywał tę trudność oraz cały szereg innych, z którymi musiało się zmagać chłopskie dziecko pośród uczniów wyżej od niego postawionych, świadczy o imponującej sile charakteru małego Jana, który - z racji, że dano mu szansę ulegając namowom miejscowych nauczycieli - postanowił ją wykorzystać w stu procentach, choć do łatwych uczniów nie należał, co owocowało sporą ilością konfliktów, a wreszcie koniecznością zmiany miejsca nauki - maturę Kasprowicz zrobił w Poznaniu jako dwudziestoczteroletni mężczyzna. 

Reklama

Nic zatem dziwnego, że naukę kontynuował i podjął studia na niejednym, a dwóch fakultetach (przyszły autor Dies irae studiował filozofię i literaturoznawstwo w Lipsku i we Wrocławiu). Już podczas studiów Kasprowicz zaczął uprawiać publicystykę oraz poezję, współpracując z różnymi polskimi czasopismami. 

Debiut literacki przyszłego modernisty przypadł na rok 1889, gdy ukazały się Poezje - póki co, młody artysta jednak przypominał w swej twórczości taką pozytywistkę z krwi i kości jak Konopnicka, co było uzasadnione jego korzeniami - chłopskie dziedzictwo powodowało, że nie tylko pisał poruszające utwory o nędzy wsi, ale również podjął romans z socjalizmem. Zupełnie legalnie zaś poślubił starszą od siebie Teodozję Szymańską, z którą małżeństwo jednak rozpadło się po kilku miesiącach. 

Pół roku za to spędził poeta w więzieniu, po opuszczeniu którego udał się do Lwowa i na tym zakończył swoją przygodę z socjalizmem, za to rozpoczął dłuższą - z modernizmem. Poeta ożenił się również po raz drugi, z Jadwigą Gąsowską, która urodziła mu dwie córki. Nie zatrzymały one jednak matki, gdy w domu Kasprowicza pojawiło się bożyszcze epoki - Stanisław Przybyszewski. Owiany wielką sławą czołowy gorszyciel, guru epoki i bożyszcze kobiet, nie bacząc na przyjaźń łączącą go z samym Kasprowiczem, własną żonę i dzieci i wszelkie normy przyzwoitości, w swym wyobrażeniu zaczął jeden z licznych romansów z panią domu, w którym był goszczony. 

Nie mógł przewidzieć, jak radykalny obrót przybierze to z drugiej strony - Jadwiga Kasprowiczowa porzuciła męża oraz córki i parła ostro, by zostać żoną smutnego szatana, jak nazywano Przybyszewskiego, co jej się zresztą w końcu udało, podobnie jak wzięcie do tej pory nieokiełznanego artysty pod pantofel. Cała ta historia odbiła się bardzo mocno na Kasprowiczu, który przeżył ostry kryzys światopoglądowy, owocujący w jego twórczości czasem katastrofizmu egzystencjalnego oraz generacyjnego. 

Z trudem poukładawszy od nowa swe życie, Kasprowicz wszedł w okres, w którym porzucił pracę publicysty i dziennikarza na rzecz objęcia katedry literatury porównawczej na Uniwersytecie Lwowskim. Czas na kolejne małżeństwo przyszedł w dwanaście lat po zakończeniu małżeństwa z Jadwigą. Kasprowicz podczas podróży poznał Rosjankę, zaledwie dziewiętnastoletnią Marię Bunin. 

Stworzył z nią dobry, spokojny dom, w którym wreszcie odzyskał spokój i cieszył się szczęściem. Sprzyjały temu zwłaszcza przenosiny Kasprowiczów do Zakopanego, do willi Harenda, gdzie dziś mieści się muzeum poświęcone pamięci poety. Tu przeżył Kasprowicz z żoną trzy ostatnie lata swego życia, wcześniej jeszcze sprawując funkcję rektora Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie oraz wraz ze Stefanem Żeromskim angażując się przeciwko aktywistom po stronie państw centralnych. 

Gdy pogorszyło się jego zdrowie i realna stała się możliwość śmierci, spokojnie oczekiwał tego, co nadejdzie, rad z tego, jak przeżył swe ostatnie dni. Zmarł w swej willi z Zakopanem 1 sierpnia 1926 roku.

Jan Kasprowicz - twórczość

Poeta znany najbardziej ze swych modernistycznych, symbolicznych sonetów oraz z ekspresjonistycznych hymnów napisał następujące tomy poetyckie:

·         Z chałupy (1887)

·         Poezje (1889)

·         Chrystus (1890)

·         Z chłopskiego zagonu (1891)

·         Świat się kończy (1891)

·         Anima lachrymans i inne nowe poezje (1894)

·         Miłość (1895)

·         Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach (1898)

·         Ginącemu światu (1901)

·         Salve Regina (1902)

·         Ballada o słoneczniku (1908)

·         Chwile (1911)

·         Księga ubogich (1916)

·         Hymny (1921)

·         O bohaterskim koniu i walącym się domu (1930)

·         Sita

·         Dies irae

·         Cisza wieczorna

Ponadto znany był jako wszechstronny tłumacz-samouk oraz publicysta.

 

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Więcej na temat:

Zobacz również