​Kamienie na szaniec - streszczenie

"Posłuchajcie opowiadania o Alku, Rudym, Zośce i kilku innych cudownych ludziach, o niezapomnianych czasach 1939-1943 roku, o czasach bohaterstwa i grozy. Posłuchajcie opowiadania o ludziach, którzy w tych niesamowitych latach potrafili żyć pełnią życia, których czyny i rozmach wycisnęły piętno na stolicy i rozeszły się echem po kraju, którzy w życie wcielić potrafili dwa wspaniałe ideały: braterstwo i służbę" - słowa wstępu autora najpełniej oddają zawartość treściową dokumentu "Kamienie na szaniec" Aleksandra Kamińskiego.

Słoneczne dni

Wspomnienie o wyprawach grupy harcerskiej Buki, w której działają Alek i Rudy. Alek podczas jednej z wypraw wsławił się niesamowitym opanowaniem i zimną krwią, gdy będąc świadkiem uderzenia się młodego chłopaka siekierą, zareagował natychmiast, robiąc opatrunek uciskowy. Było to uderzające u chłopaka, który zwykle sprawiał wrażenie roztargnionego. 

Rudy wykazuje niezwykłe talenty kulinarne i plastyczne - zupa z pokrzyw albo odznaka Buków to właśnie jego dzieła. Harcmistrz "Buków", Zeus - Leszek Domański, jest nauczycielem geografii chłopców, tylko osiem lat od nich starszym i niezwykle z nimi zaprzyjaźnionym, co krytykowane jest przez resztę grona pedagogicznego. 

Reklama

Przybliżone zostają domy rodzinne Alka i Rudego, pełne prawdziwego poczucia więzi rodzinnej. Ojcowie chłopaków działają społecznie, a matki cechuje życzliwość i mądrość, co sprawia, że jest w tych domach podobieństwo, choć pozornie różnią się jeżeli chodzi o przynależność społeczną.

 Wśród Buków jest też Zośka, któremu zawsze powierzane są najbardziej odpowiedzialne funkcje. Nazywany tak z powodu dziewczęcej urody, Zośka najbardziej ceni swój dom rodzinny, w którym związany jest szczególnie z matką, działaczką społeczną, która po urodzeniu dzieci zrezygnowała z pracy zawodowej. Ojciec Zośki jest profesorem. 

Podobnie jak Alek, Zośka ma siostrę. Jest niesamowicie utalentowany i swemu uporowi zawdzięcza wielkie sukcesy sportowe. W zasadzie przewodzi Bukom. Po zdanej w ’39 roku maturze, Buki wraz z Zeusem udają się na wycieczkę w Beskidy. Rozmawiają tam o przyszłości. W pewnym momencie pada pytanie o wojnę, ale ktoś zbywa je śmiechem, stwierdzając, że Hitlerowi zabraknie odwagi do napadania na Polskę, Anglię i Francję.

W burzy i we mgle

Straszny wrzesień 1939 roku - Buki wraz z Zeusem wyruszają na wschód. Chłopcy są w wieku przedpoborowym i muszą opuścić tereny potencjalnie zagrożone. Parę tygodni później, we Włodawie dociera do nich wiadomość o agresji sowieckiej na Polskę. Zeus zarządza powrót do Warszawy. Aresztowany zostaje ojciec Alka, w 1940 roku rozstrzelany w Palmirach. 

Jako jedna z pierwszych grup harcerskich, Buki podejmują opór wobec okupanta. W ich domach zaczynają się problemy finansowe, zatem chłopcy podejmują różne prace. Buki spotykają się w domu Zośki, gdzie produkuje się też marmoladę. Podejmują samokształcenie. Związują się z organizacją Wawer i działają w ramach Małego Sabotażu. Opuszcza ich Zeus, wysłany do Wilna, aby nawiązać kontakt z tamtejszym harcerstwem. Już nie wraca.

W służbie Małego Sabotażu

Jedną z pierwszych akcji jest wybijanie szyb fotografom, którzy wystawiają zdjęcia żołnierzy niemieckich. Zakończona zostaje ona wielkim sukcesem m.in. dzięki Alkowi, który w niej się wyróżnił. W działaniu zaś przeciwko przesiadywaniu Polaków w kinie, gdzie raczono niemiecką propagandą, wyróżniał się Rudy. Duży sukces odniesiono w akcji przeciw Paprockiemu, który pośredniczył w kupowaniu niemieckich czasopism.

Inne zadania podejmowane w ramach Małego Sabotażu to zmienianie znaczeń niemieckich haseł propagandowych, wrzucanie gazu do niemieckich sklepów wędliniarskich. Alek jako pierwszy zrywa niemiecką flagę, poruszony tym Rudy zrywa trzy. Zośka nie skupia się na czynach indywidualnych, a na sztabowych. Podczas uroczystej przysięgi zostają wyłonione podgrupy dowodzone przez trójkę głównych bohaterów. 

Z okazji 3 Maja - chłopcy obwieszają miasto flagami narodowymi, a w dniu 11 listopada - piszą na murach hasła "Polska zwycięży!". Rudy intensywnie się kształci oraz coraz bardziej zbliża z Zośką, który traci innego przyjaciela, Jacka Tabęckiego. Wsławia się Alek, który odkręca tablicę niemiecką pod pomnikiem Kopernika, by odsłonić napis polski i uczcić urodziny astronoma. 

W odwecie Niemcy rozbierają pomnik Kilińskiego, z którego szablę Alek kupuje. Przez jego nieostrożność jednak aresztowana zostaje matka, a sam Alek musi ukrywać się u swej narzeczonej, Basi. Rudy wykazuje niesamowitą pomysłowość w doskonaleniu strony technicznej działań sabotażowych. Zośka w tym czasie wszystko planuje i ubezpiecza. Stopniowo chłopcy zaczynają przygotowania do służby żołnierskiej.

Dywersja

Od listopada 1942 roku - koniec zwycięstw niemieckich na froncie, w efekcie czego chłopcy z Małego Sabotażu przechodzą szkolenie z bronią. Ich pierwsze zadanie dywersyjne - wysadzenie pociągu, kończy się sukcesem. Pod okiem przełożonych: Oliwy, Jerzego i Pługa, chłopcy są ciągle szkoleni. 

17 stycznia 1943 roku zarówno Alek , jak i Rudy uciekają z łapanek, których tego dnia pełno jest w mieście. Chłopcy przechodzą ćwiczenia w rozbrajaniu Niemców, co wiąże się czasem z koniecznością zabijania ich (np. u Rudego). Alek z tym ostatnim nie może się pogodzić, ma wielkie rozterki moralne. Przy wywożeniu materiałów z mieszkania na Brackiej dochodzi między chłopcami a Niemcami do strzelaniny, Rudy zostaje ranny w nogę.

Pod Arsenałem

Aresztowany zostaje Heniek. Mimo że nie daje z siebie wydobyć na torturach zeznań, Niemcy znajdują przy nim nazwisko i adres Rudego, co powoduje jego aresztowanie. Śledztwo połączone z bardzo brutalnym biciem zaczyna się natychmiast. Oprawcy otrzymują polecenie, że mają bić chłopaka aż do śmierci, ale mimo tego nie wydobywają z Rudego ani słowa. 

Zośka organizuje akcję odbicia przyjaciela. Dowództwo wyraża na tę akcję zgodę. Pod Arsenałem chłopcy rzucając butelki z benzyną, zatrzymują karetkę więzienną i rozpoczyna się strzelanina. Rudy zostaje odbity, a z nim Heniek. Alek zostaje podczas akcji ranny, nie jest świadom, jak poważnie. Gdy w końcu to do niego dociera, nie przestaje się uśmiechać, nawet w obliczu śmierci. 

Rudy, nie wiedząc, że Alek umiera, w strasznych cierpieniach też odchodzi. W ostatnich chwilach prosi o wyrecytowanie mu wiersza Testament mój Słowackiego. Przyjaciele umierają tego samego dnia. W odwecie Kierownictwo Walki Konspiracyjnej wydaje rozkaz egzekucji dwóch katów gestapo: Schultza i Langego.

Celestynów

Bardzo zły stan psychiczny Zośki po śmierci przyjaciół przerywa dopiero spisanie wspomnień o Rudym podczas pobytu z ojcem i siostrą na wsi. Ich tytuł, Kamienie rzucane na szaniec, był inspiracją dla Kamińskiego. Po powrocie do Warszawy Zośka zostaje odznaczony i otrzymuje odpowiedzialne zadanie odbicia z pociągu ludzi wiezionych do Oświęcimia. Akcja następuje pod Celestynowem. Pomimo zaszłych komplikacji kończy się sukcesem, 49 więźniów zostaje odbitych.

Wielka gra

Podczas letnich miesięcy 1943 roku Zośka między innymi przeprowadza wyprawę po materiały wybuchowe na Targówek. Ciężka i pechowa okazuje się wyprawa czarnocińska w celu wysadzenia mostu, przed której rozpoczęciem ginie trzech ludzi, a sam efekt wysadzenia nie jest wcale zadowalający. W drodze powrotnej ginie zaś kolejna dwójka. Zośka nie może sobie wybaczyć i analizuje błędy, choć dowództwo wcale go nie obwinia. 

Później bohater zostaje złapany i choć udaje mu się pozbyć wszelkich obciążających go materiałów, zostaje skierowany do więzienia. Dzięki zabiegom kolegów udaje się go uwolnić. Po powrocie i refleksjach na temat zaniedbanych przez konspirację spraw, organizuje kółka samokształceniowe i więcej czasu spędza z rodziną. 

W sierpniu zarządzona zostaje likwidacja sieci ponad dziesięciu posterunków żandarmerii niemieckiej. Zośka dowodzi jednym z oddziałów. Dostaje kulę w pierś. Umierając znów widzi Alka i Rudego. Ostatnia akcja Zośki w Sieczychach jest jego wielkim sukcesem. On jest jej jedyną ofiarą.


Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Satyra "Pijaństwo" - treść Satyra "Pijaństwo" przedstawia spotkanie dwóch znajomych szlachciców . Jeden z nich skarży się na złe samopoczucie i dolegliwości, które są skutkiem... więcej