​Koncert Jankiela - streszczenie i interpretacja

Jankiel, bohater "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, jedna z najciekawszych kreacji Żydów w literaturze polskiej, był szczególnym przedstawicielem swego narodu - patriotą polskim. Wyrazem tego patriotyzmu jest popis mistrzowski, którym uczcił zaręczyny Tadeusza i Zosi - koncert Jankiela.

Koncert Jankiela - okoliczności

Jankiel, zaprzyjaźniony serdecznie z rodem Sopliców oraz mający słabość do Zosi, daje się uprosić dziewczynie i przynosi swój instrument, by godnie uczcić uroczystość jej zaręczyn z Tadeuszem. Należy zauważyć, że okoliczności tej uroczystości przebiegają w szczególnie podniosłej atmosferze z racji oczekiwania na przybycie Napoleona, z którego osobą wszyscy polscy patrioci wiążą wielkie nadzieje na odzyskanie utraconej wolności. 

Wszyscy zebrani w salonie Sędziego Soplicy są jakoś zaangażowani w to, co ma się wydarzyć, gdyż zadbał o to ksiądz Robak, niezmordowany emisariusz uświadamiający miejscowej szlachcie wagę tego, co może się zdarzyć, jeżeli odpowiednio wykorzysta się okazję, jaką mogą dostarczyć problemy Rosji z Napoleonem. 

Reklama

Jankiel zaczyna swój koncert pośród ludzi znających historię kraju i mających szansę na jej kształtowanie. Jest tu przecież obecny i sam generał Dąbrowski.

Koncert Jankiela, część 1 - Konstytucja 3 Maja

Pośród takich słuchaczy nikogo nie zaskakuje wybór Poloneza 3 Maja, którym Jankiel zaczyna koncert. Uroczyste i pełne mocy dźwięki porywają młodszych słuchaczy z miejsc, a starszym nasuwają wspomnienia o tych szczególnych, pełnych mocy dniach 1791 roku, gdy demokratyczna myśl w Polsce zatryumfowała nad prywatą i uchwalono konstytucję przełomową w całej Europie - znoszącą liberum veto i wolną elekcję, a wprowadzającą praworządność wprowadzania uchwał opartego na zasadzie większości głosów oraz udział wszystkich klas w życiu społecznym. 

Przełomowy charakter nie wszystkich jednak zadowolił. Uroczysty polonez nagle zostaje zakłócony dziwnie fałszywym syczącym akordem. Słuchacze nieprzyjemnie zaskoczeni nie mogą uwierzyć, że mistrz Jankiel dopuścił się fałszu. I nagle rozlega się głos Klucznika: Znam! znam głos ten! to jest Targowica!

Koncert Jankiela, część 2 - konfederacja targowicka

Okrzyk Klucznika przywołuje wszystkim słuchaczom natychmiastowe skojarzenie z tym, co jest synonimem najcięższej zdrady narodu i państwa. Już w roku 1792 zawiązał się spisek przeciwników reform w Polsce, pragnących obalenia konstytucji. Jego owocem będzie drugi rozbiór Polski. Muzyka z cymbałów Jankiela staje się drażniąca i przykra dla słuchaczy, którzy zmuszeni są wrócić myślami do tych ciężkich dla kraju chwil, gdy dokonało się najbardziej hańbiące wydarzenie, gdy to sami polscy magnaci udali się po pomoc do carycy Katarzyny.

Koncert Jankiela, część 3 - Rzeź Pragi

I znów nuty spod drążków, którymi Jankiel uderza w struny, zmieniają się. Układają się w równomierny rytm marszu, a nabierają charakteru niepokojącej bezładem kaskady dźwięków, które z najwyższych rejestrów przechodzą w najniższe i następuje wielki chaos i hałas. Dźwięki kontrastują ze sobą i nagle dla wszystkich staje się jasne, że słyszą głosy oblężenia wystrzałów i jęki mordowanych matek oraz dzieci. 

W ten sposób Jankiel przypomina wszystkim o strasznej rzezi Pragi, która zaszła 4 listopada 1974 roku, podczas powstania kościuszkowskiego. Wspomnienie losu cywilnej ludności, której nie było w stanie pomóc nawet bohaterstwo Kilińskiego znów zasmuca słuchaczy Jankiela. Ale mistrz już zdusza te dźwięki.

Koncert Jankiela, część 4 - przed stworzeniem polskich legionów

Cymbały teraz leciutko pobrzękują, potem pojedyncze dźwięki zaczynają się łączyć i wreszcie wszystko rozbrzmiewa tęskną melodią-wspomnieniem żołnierza tułacza snującego się po obcych ziemiach, który borem, lasem idzie, z biedy i z głodu przymierając czasem... 

Tak Jankiel przypomina zebranym czas sprzed roku 1797, czyli ten poprzedzający powstanie Legionów. Okres, gdy żołnierze polscy rozsypani po świecie angażowali się w walki wierząc, że włączenie się w kampanię napoleońską przyniesie wyzwolenie Polsce.

Koncert Jankiela, część 5 - Mazurek Dąbrowskiego

Jankiel nagle wydobywa pełną moc strun cymbałów i nuta nagle zmienia się w tryumfalną. To nadzieja związana z powstaniem Legionów Polskich we Włoszech i osobą generała - Mazurek Dąbrowskiego, który rozlega się teraz unosi samego Jankiela, który nabiera rumieńców, a z oczu jego uderza prawdziwie młodzieńcza energia. 

Mistrz nie tylko w słuchaczy, ale w siebie samego wlewa nadzieję, której daje wyraz, gdy zwraca się wprost do Dąbrowskiego mówiąc o tym, jak bardzo uciemiężony kraj go oczekiwał i jak wielka jest wiara ludzi w niego. Koncert Jankiela kończy się.

Koncert Jankiela - cenna lekcja historii

W odniesieniu do całości utworu i tego, co możemy powiedzieć o zebranych tu bohaterach, uderza mądrość i przenikliwość, z jaką Jankiel przekazał im swą lekcję historii. To finał burzliwej historii ostatniego zajazdu na Litwie, podczas której bohaterowie epopei pokazali, jak wiele przywar można im zarzucić, jak łatwo między nimi o niesnaski i ile powinni naprawić. 

Jankiel udziela im cennej lekcji z historii kraju płynącej. Ukazuje, jak piękne chwile tryumfu zakłóciła niezgoda narodowa i egoizm oraz jak zgubne były tych przywar skutki. Zważywszy na szanse, które w finale zakończenia epopei bohaterowie widzą przed sobą, to cenna nauka, by zwalczyć niezgodę i spojrzeć na to, co jest wspólnym dobrem - ojczyzną.


Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Co to jest periodyzacja Periodyzacja to podział dziejów na mniejsze jednostki czasowe, takie jak epoki, okresy, przy czym jest to podział umowny, symboliczny. Termin periodyzacja najczęściej... więcej