​"Krzyżacy" Henryk Sienkiewicz - streszczenie

"Krzyżacy" to powieść Henryka Sienkiewicza, pochodząca z epoki pozytywizmu.

Czas i miejsce akcji "Krzyżaków"

Akcja powieści rozgrywa się w latach 1399-1410. Tłem do fabuły stają się dzięki temu realne wydarzenia mające miejsce w tamtych czasach: narodziny córki Władysława Jagiełły, śmierć Konrada von Jungingena czy bitwa pod Grunwaldem. Są one dokładnie odwzorowane i bardzo istotne dla głównych wątków utworu, tak samo jak występujące w nim postacie historyczne.

Miejscem akcji "Krzyżaków" są przede wszystkim polskie tereny, miasta takie jak Bogdaniec, Spychowo, Kraków, Tyniec oraz Grunwald. Wydarzenia rozgrywają się również na Żmudzi na Litwie i w Malborku, należącego do Zakonu Krzyżackiego.

Reklama

Problematyka utworu

"Krzyżacy" zostali stworzeni w latach 1897-1900, podczas gdy Polska znajdowała się pod zaborami. Sienkiewicz, świadomy zabiegów germanizacji, które Niemcy dokonywali na Polakach, chciał stworzyć dzieło "ku pokrzepieniu serc". 

Miało ono przypominać o świetności narodu polskiego i wielkich, historycznych zwycięstwach nad obecnym okupantem. Bronił się w ten sposób przed wynarodowieniem, przypominając ludziom o tradycjach i ojczystej historii. Użył "Krzyżaków", by odzwierciedlić pozytywne postawy, patriotyzm oraz miłość do kraju. 

Społeczeństwo niegdyś zjednoczyło się w walce z Zakonem Krzyżackim, dlatego teraz powinno działać w ten sam sposób przeciwko zaborcom.

Streszczenie "Krzyżaków"

Tom 1

W jednej z karczm w Tyńcu pojawiają się dwaj rycerze: Maćko i Zbyszko. Maćko to mężczyzna w średnim wieku, zaś Zbyszko jest 18-letnim młodzieńcem. Oboje pochodzą z Bogdańca, lecz ich wieś została doszczętnie zniszczona i od tamtej pory tułają się po świecie. Starszy z rycerzy opowiada historię swojego rodu, wspominając, że celem ich podróży jest Kraków. Chcą wziąć udział w turnieju, organizowanym parę dni później przez króla. 

Do karczmy w międzyczasie wjeżdża orszak księżnej Anny Danuty. Kobieta postanowiła odwiedzić tynieckie opactwo, dlatego decyduje się zatrzymać w gospodzie. Prowadzi rozmowę z Maćkiem, a Zbyszko podziwia jedną z jej dwórek: dwunastoletnią Danusię. Dowiaduje się, że matka dziewczyny umarła podczas najazdu krzyżackiego, dlatego jej ojciec, Jurand ze Spychowa, pragnie zemścić się na Krzyżakach. 

Danusia śpiewa dla gości, a gdy traci równowagę Zbyszko łapie ją, jednocześnie ofiarując swoje usługi jako rycerz. Obiecuje panience, że podaruje jej kilka pawich piór, zdartych z hełmów wroga. Dziewczyna przyjmuje propozycję młodzieńca, zauroczona jego charyzmą i odwagą.

Następnego dnia rycerze z Bogdańca udają się do Krakowa, towarzysząc orszakowi księżnej Anny. Natrafiają na krzyżackiego rycerza, samotnie zmierzającego w stronę miasta. Gwałtowny Zbyszko próbuje rzucić się na wroga, lecz zostaje zatrzymany przez Powałę z Taczewa. Okazuje się, że Krzyżak jest posłem, co zapewnia mu immunitet, a atak na niego potraktowany zostaje jako ogromna obraza. Domaga się przeprosin ze strony Zbyszka, a nie uzyskując nich, grozi, że doniesie o wszystkim królowi Jagielle. 

Po przybyciu do Krakowa młodzieniec zostaje aresztowany i skazany na śmierć. Wstawiennictwo księżnej Anny, ujętej chęcią do działania mężczyzny, na nic się nie zdaje. W więzieniu odwiedza go Danusia, przerażona perspektywą egzekucji. Maćko udaje się do wielkiego mistrza zakonu, by prosić o łaskę dla bratanka. 

W międzyczasie w kraju ma miejsce tragedia: królowa Jadwiga umiera w niedługi czas po porodzie. Zrozpaczony Jagiełło zapomina o sprawie Zbyszka, który pozostaje w więzieniu. Maćkowi nie udaje się jednak dotrzeć z listem na czas, gdyż napada na niego oddział Krzyżaków. Niespodziewana i natychmiastowa pomoc ze strony Juranda ze Spychowa sprawia, że nie traci życia, opuszczając pole bitwy tylko ranny.

W Krakowie nadchodzi moment egzekucji i dopiero w ostatniej chwili Zbyszko zostaje ocalony. Dokonuje tego Danusia, narzucając mu na głowę białą chustę ze słowami "mój ci on". Ratuje w ten sposób skazanego na śmierć ukochanego, przy wiwacie tłumów, poruszonych do głębi tragiczną historią młodych ludzi. 

Związek dwojga zostaje pobłogosławiony przez księżną Annę, lecz Jurand podchodzi do kandydata na zięcia bardzo chłodno. Zbyszko z Maćkiem decydują się na powrót do Bogdańca, gdyż ranny stryj zaczyna chorować. Po drodze spotykają swojego sąsiada, Zycha ze Zgorzelic. 

Młodszy z rycerzy ma okazję pochwalić się umiejętnościami łowczymi: jednym strzałem zabija tura. Imponuje tym córce Zycha, piętnastoletniej Jagience. Pasją dziewczyny są właśnie polowania i walka bronią. Zbyszko od razu zdobywa jej zainteresowanie, jednak sam skupiony jest wyłącznie na Danusi, która pozostała w orszaku księżnej. Smuci to Maćka, który w starszej z dziewcząt dostrzega więcej zalet, niż w będącej jeszcze dzieckiem dwórce. Wraz z pomocą sąsiadów mężczyźni odbudowują zrujnowany Bogdaniec.

Zbyszko decyduje się powrócić do ukochanej. Wraz z Czechem Hlawą, sługą, podarowanym mu przez Jagienkę, wyrusza w drogę. Spotykają tajemniczego wędrowca, Sanderusa, który podaje się za mnicha, sprzedającego relikwie. Informuje on młodzieńca, że wiele służek księżnej wyszło za mąż, co wywołuje u rycerza wielki niepokój. Zmierza do Ciechanowa, gdzie przebywa orszak Anny Danuty. 

Po drodze natrafia na krzyżacki oddział, również zmierzający w stronę siedziby księcia Janusza. Razem trafiają na dwór, którego mieszkańcy szykują się do polowania. Wśród gości znajdują się Zygfryd de Lowe oraz Hugo de Danveld, komturowie krzyżaccy. Zbyszko wreszcie spotyka Danusię i jest zachwycony jej widokiem. Bierze udział w łowach, podczas których zostaje ranny.

Do Ciechanowa w międzyczasie przyjeżdża więcej zagranicznych gości. Pojawiają się bracia zakonni Rotgier i Gotfryd, pan de Fourcy oraz Danveld, zauroczony Danusią. Narzekają oni na postępowanie Juranda, który zaatakował ich znienacka. Książe Janusz nie słucha jednak skarg mężczyzn, zauważając, że oni też mają wiele na sumieniu. 

Krzyżacy postanawiają zemścić się na rycerzu i decydują porwać jego córkę. Fałszują list skierowany do dziewczyny, z którego wynika, że jest wzywana do Spychowa. De Fourcy grozi, że doniesie na haniebne zachowanie braci, lecz zostaje przez nich zamordowany. Świadkiem wydarzenia jest Hlawa, któremu ledwo udaje się uciec. 

Ranny Zbyszko jest doglądany przez Danusię, gdy przybywają posłańcy z fałszywą wiadomością. Tuż przed wysłaniem ukochanej w drogę rycerz prosi księżną o udzielenie im zgody na ślub. Zostają małżeństwem. Młodzieniec pozostaje w Ciechanowie, lecząc się, a dziewczyna wyjeżdża. 

Po dłuższym czasie rekonwalescencji Zbyszko udaje się do Spychowa, by spotkać się z Danusią, za którą bardzo tęskni. Tam dowiaduje się, że sanie Juranda utknęły w zamieci śnieżnej. Jedzie mu na pomoc, spodziewając się, że zastanie ukochaną przy ojcu. Odkopywanie wozów trwa całą noc. 

Nad ranem okazuje się, że przeżył tylko pan na Spychowie, a Danusi z nim nie ma. Do Zbyszka dociera brutalna prawda: dziewczynę porwali Krzyżacy. Jurand próbuje odzyskać córkę, godząc się na surowe warunki wroga. Uwalnia wszystkich jeńców, a sam udaje się do Szczytna. Nie zostaje jednak wpuszczony od razu, tylko przetrzymany całą noc na mrozie.

Tom 2

Jurand pertraktuje z Gotfrydem, Rotgierem, Danweldem i Zygfrydem de Lowe. Próbują oni wyprowadzić z równowagi rycerza, pokazując mu kaleką dziewczynę i informując, że to przemieniona czarami Danusia. Pan na Spychowie wpada w szał i morduje Krzyżaków. Tylko de Lowe i Rotgierowi udaje się uciec. 

Drugi z nich udaje się do Warszawy i przedstawia księciu Januszowi nieprawdziwą wersję wydarzeń. Mówi, że Danusię uratowali z rąk zbójców i oddali Jurandowi, który urządził im rzeź. Jego słowom zaprzecza jednak Zbyszko, wyzywając Rotgiera na pojedynek. Zwycięża w nim, a śmierć wroga budzi rozpacz u Zygryda de Lowe. Zmarły był bowiem jego nieślubnym synem. W szaleństwie udaje się do celi pana na Spychowie i kaleczy starca, wypalając mu oczy, wyrywając język i obcinając dłoń.

Do Bogdańca przybywa Hlawa i opowiada Maćkowi o wydarzeniach. Sam zaś dowiaduje się o śmierci Zycha ze Zgorzelic. Osierocona Jagienka pozostała sama w gospodarstwie. Narzucają się jej adoratorzy, Cztan i Wilk, dlatego starszy rycerz postanawia odesłać ją do orszaku księżnej Anny. 

Wraz z Hlawą udają się w kierunku Prus, a po drodze spotykają okaleczonego Juranda. Zawożą go do Spychowa, podczas gdy Zbyszko bezskutecznie szuka Danusi. Na Żmudzi wybucha wojna między Zakonem Krzyżackim, a Witoldem, do której dołączają Maćko i Czech. W litewskim obozie spotykają Zbyszka. Biorą udział w walkach, podczas których rycerz trafia na ślad ukochanej. Jego jeńcem zostaje Sanderus, który zdradza mu, że dziewczyna przetrzymywana jest przez Zygfryda de Lowe. 

Młodzieniec odbija Danusię, która okazuje się ciężko chora, postanawia więc odwieźć ją do domu. De Lowe zostaje pojmany przez Hlawę i zawieziony do Spychowa. Tam jednak Jurand nie wymierza sprawiedliwości swojemu oprawcy, lecz przebacza mu. Zygfryd dostrzega, jak wiele zła popełnił w swoim życiu i nie mogąc tego wytrzymać, wiesza się na gałęzi. 

Tymczasem ukochana Zbyszka umiera, w ostatnich chwilach rozpoznając swojego męża. Rycerz przeżywa ogromny wstrząs, tak samo Jurand, który niedługo po tym poddaje się śmierci. Zbyszka przy życiu trzyma jedynie myśl o Maćku, który w skutek nieszczęśliwego zbiegu okoliczności został krzyżackim jeńcem. Jedzie do Malborka, by prosić o uwolnienie stryja. Udaje mu się to i wspólnie wracają do Bogdańca.

Jakiś czas później rozpacz Zbyszka mija i zakochuje się w wiernej i opiekującej się nim Jagience. Biorą ślub, a dziewczyna rodzi mu czwórkę dzieci. W międzyczasie umiera Konrad von Jungingen i przywództwo nad Krzyżakami przejmuje Ulrich. Wybucha wojna, w której biorą udział wszyscy rycerze, w tym Maćko i Zbyszko. 

15 lipca 1410 roku rozpoczyna się wielka bitwa pod Grunwaldem. Jagiełło dostaje od wroga dwa nagie miecze z niehonorową propozycją. Ma miejsce walka, w której rycerze z Bogdańca wykazują się ogromną odwagą i umiejętnościami. Wracają do Bogdańca, w którym wiodą szczęśliwe i spokojne życie.


Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Satyra "Pijaństwo" - treść Satyra "Pijaństwo" przedstawia spotkanie dwóch znajomych szlachciców . Jeden z nich skarży się na złe samopoczucie i dolegliwości, które są skutkiem... więcej