​Leopold Staff, Kowal - interpretacja wiersza

Wiersz "Kowal" znajdujący się w tomiku "Sny o potędze", jest zdecydowanym przełamaniem w twórczości Leopolda Staffa nurtu dekadenckiego, któremu Staff na początku był wierny, zgodnie z duchem epoki modernizmu, w której zadebiutował.

Kowal jako sonet - znaczenie wyboru formy

Pierwszym, co zdecydowanie uderza, gdy spojrzymy na utwór, jest wybór nieprzypadkowej formy. Staff użył sonetu, który miał określoną tradycję. Był formą zarezerwowaną dla liryki refleksyjnej, miłosnej oraz filozoficznej. Staff zatem chce zasugerować wagę przekazu Kowala, który będzie pewnym przełamaniem jego dotychczasowego światopoglądu. 

Zgodnie z wymaganiami gatunkowymi, sonet powinien mieć nie tylko określoną liczbę wersów, ale również odpowiedni rozkład treściowy, opisowo-refeksyjny. U Staffa jest on wyrazisty, poeta nie próbował alternatywnie podchodzić do gatunku.

Reklama

Kowal - część opisowa

Pierwsze dwie zwrotki utworu opisują w pierwszej osobie doznania pracującego kowala, który zmaga się z nietypową materią, na kowadle bowiem jest jego własne serce. Zwraca uwagę sposób wykreowania przestrzeni pracy bohatera. Motywy takie, jak stalowe kowadło, młot, kruszce drogocenne, wulkan, otchłań, nagromadzenie epitetów pełnych mocy - wszystko to służy nadaniu utworowi monumentalności. 

Z tego względu nasuwa się skojarzenie z samym mitycznym kowalem, Hefajstosem oraz jego mocą. Wyrazistym sygnałem, że na takim właśnie kojarzeniu poecie zależy, jest przywołany w drugiej zwrotce cyklop - jak wiadomo, to właśnie cyklopi byli czeladnikami w kuźni Hefajstosa. Serce poddawane tak pełnej mocy obróbce przechodzi wielką próbę. 

Ale i cel jest ambitny: wykuć muszę serce hartowne, mężne, serce dumne, silne. Wysiłek towarzyszący wykuwaniu nie jest dotkliwy, to raczej radosna, upojona swą siłą kreatywność, świadoma wagi swego zadania. Pierwszoosobowy kowal wie, że ma wystarczającą moc, by mu sprostać. W części tej zatem jest dynamizm, który w oczywisty sposób kojarzy się z czynem.

Kowal - część refleksyjna

Druga część Kowala uderza radykalizmem, a dotyczy on tego, co ma spotkać dzieło, które nie będzie udane. Jeżeli końcowy efekt nie zadowoli potężnego kowala, lepiej unicestwić marny owoc pracy niż pozwolić mu trwać w formie niedoskonałej. Ponieważ jest to część opisująca potencjalną możliwość, zmienia się czas, w którym wypowiada się podmiot liryczny wiersza - z formy teraźniejszej przechodzi do przyszłej. 

Dzieło, które nie sprosta sile swego stworzyciela, zawiedzie go skażeniem chorej niemocy, słabością, nieodpornością na ciosy - warte jest tylko zniszczenia. Tak jak w poprzedniej części kult mocy, tak w tej wyraziście jest oddana pogarda wobec słabości. Również tu obrazowanie za pomocą wyliczeń epitetów ma zyskać jak największą czytelność, a przez to - jednoznaczność, radykalność i nieodwołalność. 

To, co opisuje poeta to nie rozważanie, to deklaracja, która nie ma już podlegać odwołaniom i zmianom. Ponieważ jest to zaś wygłoszenie decyzji - utwór zatrzymuje się w swym dynamizmie, jakby praca na moment została przerwana. Nie jest to jednak na pewno jej finał, gdyż dzieło wykuwania serca jeszcze się nie kończy. Kończy się zaś utwór, gdyż poeta nie ma nic więcej do dodania - dzieło ma być doskonałe, albo żadne.

Kowal - interpretacja w kontekście epoki i odniesień filozoficznych

Wspomniane już wyraziste nawiązanie do mitologii antycznej oraz nasuwające się w sposób oczywisty skojarzenie z porzekadłem Człowiek jest kowalem swego losu, zaczerpnięte z dzieła renesansowego humanisty Giovanniego Picco della Mirandoli, jest sygnałem, że na tym etapie twórczości Staff wybrał już swój ulubiony nurt klasyczny, któremu całe życie pozostanie wierny. 

To stanowi odejście od tego, co było preferowane w epoce modernizmu. Jednak to w tej epoce właśnie odkryto filozofię czynu Fryderyka Nietzschego, a to jej wpływy widać w Kowalu najbardziej wyraziście. Nietzscheański ideał człowieka samoświadomego (nadczłowieka), pełnego mocy, działającego, czynnego, dalekiego od dekadencji i spleenu, to właśnie wzór, który przyświecał Staffowi, gdy opisywał swego bohatera. 

Kowal to przykład liryki osobistej, w której poeta deklaruje swój wybór drogi życiowej. Będzie ona aktywna, dążąca ku osiągnięciu doskonałości, pełna ciężkiej, choć satysfakcjonującej i radosnej pracy nad własną osobowością. Nieprzypadkowo ten utwór Staffa okrzyknięto zaraz po jego stworzeniu nową Odą do młodości.


Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Satyra "Pijaństwo" - treść Satyra "Pijaństwo" przedstawia spotkanie dwóch znajomych szlachciców . Jeden z nich skarży się na złe samopoczucie i dolegliwości, które są skutkiem... więcej