Motywy literackie w "Panu Tadeuszu"

Motyw arkadii - dla poety, przebywającego na emigracji arkadią jest jego kraj rodzinny - Litwa z lat 1811 - 1812. Tęsknota za ojczyzną sprawia, iż Adam Mickiewicz ukazuje ją w sposób wyidealizowany: "Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie Święty i czysty, jak pierwsze kochanie..." 

Motyw ów występuje w wielu innych pozycjach literackich. Warto tu wymienić: "Biblię" (arkadia - Raj, Eden), "Mitologię" (Arkadia - mityczne miasto, miejsce wiecznego szczęścia), "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego, "Dolinę Issy" Czesława Miłosza. 

Reklama

Motyw domu - domem jest ojczyzna, "kraj lat dziecinnych", ale także dworek szlachecki w Soplicowie, który stanowi wzór szlacheckiego życia, dla mieszkańców jest powodem do dumy. 

Z motywem tym możemy zetknąć się także w: "Biblii", "Mitologii", "Na dom w Czarnolesie" Jana Kochanowskiego, "Trenach" Jana Kochanowskiego, "Hamlecie", "Makbecie" Williama Szekspira, "Powrocie posła" Juliana Ursyna Niemcewicza, "Anielce" Bolesława Prusa, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Potopie" Henryka Sienkiewicza, "Granicy" Zofii Nałkowskiej, "Sklepach cynamonowych" Brunona Schulza, "Powrocie" Tadeusza Różewicza i wielu innych pozycjach literackich. 

Motyw dzieciństwa - w "Panu Tadeuszu" dzieciństwo jest tą utraconą arkadią. Poeta w "Inwokacji" przywołuje Litwę - "kraj lat dziecinnych". To miejsce pełne ciepła, radosne, do którego człowiek chętnie powraca i za którym tęskni. 

Przykłady innych pozycji literackich zawierających ów motyw to: "Biblia" (dzieciństwo Jezusa), "Mitologia" (dzieciństwo Heraklesa, Apollina, Edypa, Kory, Jazona), "Treny" Jana Kochanowskiego, "Konrad Wallenrod" Adama Mickiewicza, "Kordian" Juliusza Słowackiego, "Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela" Henryka Sienkiewicza, "Grzechy dzieciństwa" Bolesława Prusa, "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego, "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, "Dolina Issy" Czesława Miłosza. 

Motyw sporu - jednym z trzech głównych wątków fabularnych "Pana Tadeusza" jest spór o zamek między Soplicami a Horeszkami. Konflikt istnieje również między Asesorem i Rejentem i dotyczy ich psów myśliwskich. Spór ten kończy się remisem, gdyż zająca oba charty dopadają jednocześnie. 

Warto wymienić inne pozycje literackie, w których pojawia się ów motyw: "Mitologia" (choćby spór o Helenę), "Romeo i Julia" Williama Szekspira (spór rodowy), "Świętoszek" Moliera (kłótnia rodzinna), "Romantyczność" Adama Mickiewicza (spór pokoleniowy), "Lalka" Bolesława Prusa (konflikt wewnętrzny głównego bohatera powieści). 

Motyw przyrody - w utworze Adama Mickiewicza przyroda odgrywa istotną rolę. Poeta opisuje plastycznie litewskie krajobrazy, wykorzystuje barwy, światło i ruch. Natura w epopei urasta do rangi bohatera literackiego. Motyw ten przeplata się w wielu innych pozycjach literackich. 

Warto tu wymienić choćby: "Biblię", "Mitologię", "Pieśń świętojańską o sobótce" Jana Kochanowskiego, "Do Justyny. Tęskność na wiosnę" Franciszka Karpińskiego, "Świteź" Adama Mickiewicza, "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, "Lalkę" Bolesława Prusa, "Noce i dnie" Marii Dąbrowskiej. 

Motyw miłości - miłość między Jackiem Soplicą a Ewą Horeszkówną była niespełniona, nieszczęśliwa. Uczucie między Tadeuszem a Zosią z kolei to przykład miłości szczęśliwej. Była ona jednocześnie spełnieniem marzenia Jacka Soplicy o zawarciu zgody między Soplicami i Horeszkami. 

Motyw ów przeplata się często w różnorodnych utworach. Warto wymienić choćby: "Romeo i Julia" Williama Szekspira, "Dziady" część IV Adama Mickiewicza, "Kordian" Juliusza Słowackiego, "Lalka" Bolesława Prusa, "Potop" Henryka Sienkiewicza, "Granica" Zofii Nałkowskiej. 

Motyw miłości do ojczyzny - dzieło zrodziło się z ogromnej miłości do ojczyzny oraz tęsknoty za krajem. Soplicowo to oaza polskich tradycji i obyczajów: "Tam się człowiek napije, nadysze Ojczyzny!" Motyw ten przeplata się w innych pozycjach literackich, między innymi w: "Odprawie posłów greckich" Jana Kochanowskiego, "Powrocie posła" Juliana Ursyna Niemcewicza, "Konradzie Wallenrodzie" Adama Mickiewicza, "Dziadach" części III Adama Mickiewicza, "Kordianie" Juliusza Słowackiego, "Trylogii" Henryka Sienkiewicza, "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego. 

Motyw przemiany - Jacek Soplica z awanturnika i zabójcy przemienia się w oddanego i prawego żołnierza, skromnego emisariusza, przyjmuje nazwisko Robak na znak pokory. 

Motyw ów możemy odnaleźć w wielu innych dziełach, między innymi: w "Dziadach" części III Adama Mickiewicza (przeobrażenie Gustawa w Konrada), w "Potopie" Henryka Sienkiewicza (Andrzej Kmicic z hulaki staje się patriotą), w "Zbrodni i karze" Fiodora Dostojewskiego (Rodion zmienia się pod wpływem uczucia do Soni) i w wielu innych pozycjach. 

Motyw tańca - staropolski polonez uświetnia wielką ucztę w Soplicowie ku czci generałów, przywódców legionów polskich podążających z Napoleonem do Rosji. Taniec ten staje się symbolem odchodzącego w przeszłość szlacheckiego świata. 

Motyw ów pojawia się w różnorodnych utworach. Warto tu wymienić choćby: "Mitologię" (Terpsychora - muza tańca i radości z niego płynącej), "Biblię", "Pieśń świętojańską o Sobótce" Jana Kochanowskiego (taniec słowiański), "Chłopów" Władysława Reymonta (krakowiak, mazur, oberek), "Taniec" Czesława Miłosza (rytm wiersza przypomina takty walca; świat tańca a apokaliptyczna wizja wojny), "Tango" Sławomira Mrożka (Edek prowadzi Eugeniusza).

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Szklane domy - opis metafory zawartej w "Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego, funkcja. więcej