​"Nie-Boska Komedia" Zygmunt Krasiński - streszczenie

"Nie-Boska Komedia" to dramat romantyczny Zygmunta Krasińskiego z epoki romantyzmu.

Dwie części "Nie-Boskiej Komedii"

"Nie-Boska Komedia", największe dzieło Krasińskiego, dzieli się na dwie części, w których poruszone są odrębne tematy. Pierwsza z nich (dramat rodzinny) obrazuje życie prywatne poety. Zarysowany jest w niej problem poezji i tego, jak wpływa na życie. Autor zauważa, że nieosiągalne ideały poezji romantycznej zagrażają porządkowi świata, a poeta skazany jest na cierpienie. 

W drugiej części (dramacie społecznym) podkreślona jest walka dwóch pryncypiów: arystokracji oraz demokracji (rewolucji). Krasiński zwraca uwagę na rolę wybitnych jednostek, w poetycki sposób objaśnia sens historii. Następuje rozrachunek z przeszłością i teraźniejszością obu warstw społecznych: szlachty oraz chłopstwa.

Reklama

W "Nie-Boskiej Komedii" przedstawiony jest niepokój autora o dalsze losy rozdartej klasowo ludności.

Tytuł "Nie-Boskiej Komedii"

Na początku tytuł dramatu miał brzmieć "Mąż". Krasiński zmienił go jednak, nawiązując do innego wielkiego dzieła: "Boskiej Komedii" Dantego. "Nie-Boska..." może oznaczać, że wydarzenia, rozgrywające się w utworze dzieją się przeciwko woli Bożej, a według innej teorii tytuł powinien być interpretowany jako pogląd autora dotyczący działalności ludzkiej jako "nie-boskiego" czynnika dziejów. 

W dramacie występuje jeszcze jedno nawiązanie do utworu włoskiego mistrza: Henryk, tak jak Dante po piekle, oprowadzany jest po obozie rewolucjonistów.

Prowidencjalizm - pogląd historiozoficzny zakładający, że losami człowieka kieruje Opatrzność boska. Według wyznawców tej idei historia nie jest sferą wyłącznie ludzkiego działania, lecz ma na nią ogromny wpływ siła wyższa, a poprzez sterowanie dziejami Bóg realizuje własne zamierzenia wobec człowieka. W świecie nie ma miejsca na przypadek, a wszystko zostało już zaplanowane.

Streszczenie "Nie-Boskiej Komedii"

Część 1

Już we wstępie pojawia się problem poezji oraz poety na świecie. Twórca to zarazem ktoś błogosławiony, obdarzony niezwykłą mocą, jak i przeklęty. Hrabia Henryk próbuje połączyć potrzeby poety z potrzebami zwykłego człowieka. Żeni się z Marią i ma syna, lecz nie potrafi skupić się na przyziemnym życiu. Poezja każe mu wybierać między sobą, a codziennością. 

Na męża zesłane zostają majaki: Dziewica, sława i natura. Zjawy mają zawładnąć wyobraźnią poety. W dniu zawierania małżeństwa obiecuje Marii wieczną miłość, lecz już w nocy zdradza ją z poezją. Zaczyna mieć do siebie żal, że za bardzo skupił się na przyziemnym życiu, zaniedbując twórczość, która była niegdyś dla niego tak istotna. 

Podczas przygotowań do chrzcin nowo narodzonego syna Orcia ponownie pojawia się postać Dziewicy i wabi Henryka. Ten podąża za swoim ideałem, zostawiając żonę i dziecko. Nie pojawia się na chrzcinach, a Maria błogosławi syna, przepowiadając, że zostanie on poetą i mdleje. Mąż, na początku pewny, że zrobił dobrze idąc za Dziewicą zaczyna rozumieć swój błąd. Dostrzega jej prawdziwe oblicze: na jego oczach piękna kobieta zmienia się w obrzydliwego trupa. 

Głos Anioła Stróża uświadamia mu jednak, że istnieje inna droga, którą może podążyć. Powinien skupić się na miłości i pomocy bliźnim, a także na życiu rodzinnym. Duma artysty nie pozwala mu jednak skorzystać z drogocennych rad. Henryk wraca do domu, w którym dowiaduje się, że jego żona oszalała i została zamknięta w domu wariatów. Próbuje z nią porozmawiać, lecz okazuje się bardzo słaba; słyszy głosy. Wyznaje tylko, że uprosiła u Boga, aby zesłał na ich syna dar poezji. Po tych słowach umiera.

Pojawia się opis postaci Orcia, syna Henryka i Marii. To żyjące w świecie marzeń dziecko, nie bawiące się normalnie z innymi maluchami. Ma bowiem duszę prawdziwego poety, co wybłagała dla niego matka. 

Ojciec dostrzega ten fakt, zdając sobie sprawę, jaki los czeka jego syna.  Orcio obdarowany jest także innymi zdolnościami. Rozmawia ze zjawą swojej matki, i brakuje mu odporności na zsyłane na niego poetyckie wizje. Okazuje się też, że traci wzrok i nie da się temu zapobiec.

Część 2

Hrabia Henryk zostaje przywódcą walczącej o zachowanie dawnych zasad arystokracji. Wodzem rewolucjonistów jest za to Pankracy. Ma wielki posłuch u chłopów i biedoty, którzy żądni krwi chcą pozbyć się szlachty i wyższych warstw społecznych. Mąż, przebrany za rewolucjonistę, zwiedza obóz przeciwnika, oprowadzany przez Przechrztę. 

Widzi ich dziwne obrzędy, niechęć do religii, a także nędzę i brud, w jakich egzystują. Z drugiej strony jednak słyszy rozmowy o krzywdach, jakie zaznali zgromadzeni tam ludzie z rąk arystokracji. Przemowa Leonarda, dotycząca nowego porządku świata, w którym wszyscy będą równi, budzi u niego sprzeciw. Nie dostrzega szans na sprawiedliwość i szczęście, gdyż jedyne co widzi to pijaństwo, chaos i rozpustę. Zrezygnowany wraca do swojej siedziby. 

Odwiedza go tam Pankracy i dochodzi do konfrontacji mężczyzn. Celem przywódcy rewolucjonistów jest zniszczenie starego świata i stworzenie nowego, z perspektywami dla przyszłych pokoleń. Wypowiada się w imieniu uciskanych warstw, twierdząc, że arystokrację czeka nieuchronny koniec. 

Hrabia, jako strona atakowana, broni wartości wyznawanych przez szlachtę. Zaznacza istotę religii oraz historii, oskarżając Pankracego o te same zbrodnie, o które on wini wyższe sfery. Racje obojga są jednak cząstkowe, dlatego żaden nie wychodzi z potyczki słownej zwycięsko.

Nadchodzi dzień starcia między wrogimi obozami. Rozpoczyna się oblężenie Okopów św. Trójcy. Hrabia Henryk zostaje mianowany wodzem, lecz szlachta jest mu niechętna. Arystokraci nie są skorzy do walki, woleliby zawrzeć układ z napierającymi na nich rewolucjonistami. Orcio wypowiada przepowiednię o upadku świata i własnej śmierci, a chwilę potem ginie, rażony kulą. 

Hrabia najpierw decyduje się stanąć na czele armii, lecz szybko łamie się psychicznie. Przeklina poezję i rzuca się w przepaść. Rewolucjoniści triumfują, a Pankracy skazuje pojmanych szlachciców na śmierć. Gdy jednak dowiaduje się o losach Henryka oddaje mu hołd. Wspina się na basztę, gdzie zostaje nagle rażony przerażającym obrazem. Na niebie pojawia się cierpiący Chrystus na krzyżu, a przywódca umiera pod wrażeniem wizji.


Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Literatura faktu - co to jest Literatura faktu to typ utworów prozatorskich łączący cechy typowej literatury beletrystycznej i elementy gatunków dziennikarskich. Teksty zaliczane do tego nurtu,... więcej