​Pokolenie Kolumbów

W chwili wybuchu II wojny światowej najczęściej tuż po maturze - pokolenie Kolumbów nie miało czasu wejść powoli w dorosłość, rzeczywistość wojenna zaserwowała im przyspieszoną i gorzką lekcję dojrzałości. Dlatego twórczość rocznika ’20-21 jest pełna żalu za utraconą młodością i niewinnością oraz pytań o to, czy będzie jakiś ciąg dalszy po wojnie, jeżeli uda się przeżyć.

Pokolenie Kolumbów - geneza nazwy i określenia zamienne

Określenie pokolenie Kolumbów wywodzi się z powieści Romana Bratnego Kolumbowie. Rocznik 20. Bratnemu, młodzi ludzie, którzy chcieli odkrywać u progu dojrzałości nowy świat wolnej ojczyzny, a odkryli wojnę, skojarzyli się właśnie z renesansowym odkrywcą. Ale tę grupę określa się również pokoleniem straconym, pokoleniem bez przyszłości, pokoleniem czasu burz oraz pokoleniem apokalipsy spełnionej. 

Ta wielość nazw bierze się z tych wszystkich określeń, które przypisano do grupy młodzieży inteligenckiej, walczącej z okupantem na przekór własnym przekonaniom i wrażliwości. A niektóre z określeń ona sama sobie w twórczości przypisała (jak np. Krzysztof Kamili Baczyński).

Reklama

Pokolenie Kolumbów - przedstawiciele

Najprościej zakwalifikować do tej grupy twórców debiutujących właśnie po wojnie lub tuż przed nią. Utwory ich, wydawane w podziemnym obiegu, były traktowane jak głos całego pokolenia. Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy, Tadeusz Borowski, Roman Bratny - to ci, którzy są najbardziej znani. 

Twórczość ich, oczywiście silnie zindywidualizowana, ma pewne wspólne cechy, które pozwalają nazwać poetów i pisarzy tego okresu nieformalną grupą literacką. Warto jednak zauważyć, że wśród Kolumbów są i tacy twórcy, których debiut nastąpił już po wojnie: Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, Miron Białoszewski oraz Tadeusz Różewicz i Stanisław Lem - wszystkie te nazwiska świadczą najlepiej, jakiej rangi twórcami byli Kolumbowie. 

Z racji zaangażowania tych młodych ludzi w ruch oporu, wielu z nich nie przeżyło okresu wojny. Twórczość niektórych została zatem odkryta już po wojnie, gdy nastąpiły debiuty pośmiertne, takich twórców jak Teresa Bogusławska, Andrzej Sikorski, Andrzej Trzebiński, Wacław Bojarski oraz Jan Romocki.

Pokolenie Kolumbów - co łączy ich twórczość?

Poczucie, że młodość odeszła raz na zawsze, przerażenie tym, co się stało i gorzkie poczucie, że tej rzeczywistości nie da się odwrócić, były dla twórców Apokalipsy spełnionej bardzo charakterystyczne. Typowa jest też świadomość skażenia złem całej rzeczywistości i poczucie utraty tego, co stanowiło kanon moralny przed wojną - możemy te odczucia znaleźć zarówno w poezji, jak i prozie pokolenia Kolumbów. 

Dlatego mówi się o katastrofizmie tego nurtu, który nie przewiduje wygranej i nie krzepi nadzieją - Kolumbowie nie zakładają pozytywnego zakończenia swych historii. Zauważają też powtarzalność tej smutnej rzeczywistości w dziejach ludzkości, w rytmach niemalże cyklicznych (stąd ich katastrofizm określa się nie tylko jako generacyjny, ale również historiozoficzny). 

Skażeni złem są nie tylko ludzie, wśród których na próżno szukać pozytywnych bohaterów, ale i przyroda, której bujność gwarantuje nawóz z ludzkich szczątków - twórczość Kolumbów nie stroni od obrazów drastycznych. W takich realiach nie może być mowy o zwycięstwie. Nawet jeżeli w sensie militarnym ono by nastąpiło, młodzi ludzie już nigdy nie będą sobą - niewinność została na zawsze utracona. 

Dlatego Kolumbowie często piszą o finale swego życia - nawet jeżeli przeżyją, już nigdy nie będą sobą, przeżywszy czas burz, jak go określił Baczyński.


Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Literatura faktu - co to jest Literatura faktu to typ utworów prozatorskich łączący cechy typowej literatury beletrystycznej i elementy gatunków dziennikarskich. Teksty zaliczane do tego nurtu,... więcej