​Potop - streszczenie

Potop tworzył Sienkiewicz podczas ciężkiej choroby swej żony i w ciężkich chwilach dla Polaków. Ku pokrzepieniu siebie samego i całego narodu napisał najbardziej kultową część trylogii.

TOM 1 - WSTĘP

Wspomnienie o znanym na Żmudzi rodzie Billewiczów, który mimo nieosiągnięcia wysokich zaszczytów, był od dawna szanowany z racji zasług dla ojczyzny. Gniazdem rodzinnym rodu były Billewicze, które zamieszkiwał miecznik rosieński Tomasz Billewicz. Głowa rodu - Harakliusz, osiedlił się w Wodoktach. Należące do niego Lubicz i Mitruny na Laudzie zamieszkiwały bitne rody szlachty zaściankowej, m. in. Butrymowie. 

Szlachta laudańska bardzo ceniła przybyłego tu Michała Wołodyjowskiego, który przywiózł wieść o klęsce Radziwiłła, o czym dowiedziawszy się, Herakliusz zmarł. Swe wszystkie majątki, oprócz Lubicza, zapisał wnuczce Aleksandrze. Lubicz oraz ręka Aleksandry miały przypaść Andrzejowi Kmicicowi, z którego ojcem Herakliusza łączyła przyjaźń.

Reklama

Rozdział I

Styczeń 1655 - do Wodoktów przybywa Andrzej Kmicic, by poznać i poślubić przeznaczoną mu Aleksandrę. Spotkanie wypada bardzo dobrze, narzeczeni robią na sobie nawzajem świetne wrażenie, choć Kmicic zadziwia Oleńkę śmiałością, a ona jego wiadomością, że muszą się liczyć ze zdaniem szlachty laudańskiej.

Rozdział II

W Lubiczu Kmicic zastaje swych bawiących się świetnie kompanów i przyłącza się do radosnej pijatyki. Nie waha się też przed przystąpieniem do zabawy w strzelanie w portrety wiszące na ścianie, przy czym celem stają się i portrety Billewiczów. Zaglądające przez okna dziewczęta z czeladzi zaciągnięte zostają do izby i zniewolone.

Rozdział III

Kmicic zabiera swych towarzyszy do Wodoktów, by zabrać Oleńkę na kulig. Nakazuje po drodze milczenie w kwestii sposobu, w jaki bawili się w Lubiczu, co przykazał także swej czeladzi. Początkowo podśmiechujący się z niego kompani, są jednak pod wielkim wrażeniem narzeczonej swego przywódcy, która onieśmiela ich urodą i manierami. 

Po drodze między Kmicicem a Oleńką dochodzi do wyznań i pocałunków. Przejażdżkę przerywa jednak wiadomość, że w Upicie, w której Kmicic zostawił swe wojska doszło do rozruchów z miejscową ludnością, która miała dość żywienia przybyłych. Kmicic odsyła Oleńkę do domu, a sam rusza załatwić sprawy, powstrzymując swych chętnych do bitki kompanów od ruszenia z nim, by uniknąć rozlewu krwi.

Rozdział IV

Podczas gdy Kmicic przebywa w Upicie, do Oleńki przybywają przedstawiciele zaścianka Laudańskiego i opowiadają jej prawdę o tym, kim są towarzysze Kmicica, w większości ścigani przez prawo i co się odbywa za ich sprawą w Lubiczu. Zdruzgotana Oleńka decyduje się na postawienie Kmicicowi ultimatum - albo ona, albo jego towarzysze. 

Gdy następnego dnia oni sami pojawiają się u niej z prośbą o pożyczenie im swej czeladzi i broni, by jednak mogli pomóc Kmicicowi w Upicie, zostają wyrzuceni przez dziewczynę z domu. Wracając wściekli, po drodze zatrzymują się w karczmie w Wołmontowiczach. Tu spotykają Butrymów i ich kobiety, co zachęca ich do tańca. Sprzeciw Butrymów wywołuje bójkę.

Rozdział V

Przybyłego z Upity Kmicica Oleńka wbrew postanowieniom wita z radością. Jednak wieści o tym, w jaki sposób poskromił on mieszkańców Upity, powodują jej gniew i między narzeczonymi dochodzi do ostrej sceny. Po postawieniu przez Oleńkę ultimatum, Kmicic żegna narzeczoną chłodno. Po chwili wraca jednak, pada narzeczonej do nóg i obiecuję poprawę. 

Wróciwszy do Lubicza gniewny na swych kompanów, odnajduje ich martwych - wszystkich prócz jednego, który przed śmiercią mówi tylko Kmicicowi, że pozabijali ich Butrymowie. Kmicic jak demon zemsty rusza na Wołmontowicze, gdzie pali chaty i morduje mieszkańców. Potem ścigany przybywa do Oleńki prosząc o pomoc. Ona daje mu nowego konia, ale zrywa narzeczeństwo z nim.

Rozdział VI

Straty całej Laudy, mimo odniesionego nad Kmicicem zwycięstwa, są ogromne. Oleńka pomaga ludziom i doradza, by ścigali Kmicica sądem. Na otrzymany od Kmicica list odpisuje, że wybaczy mu po tym, jak doczeka się on wybaczenia tych, których skrzywdził. Tymczasem w kraju zaostrza się sytuacja wojenna. Grasuje Chowański, a rody magnackie są skłócone.

Rozdział VII

Szlachta laudańska chce ożenić z Oleńką Wołodyjowskiego, ale ona odmawia. Tymczasem Kmicic ją porywa. Z odsieczą rusza szlachta laudańska z Wołodyjowskim na czele. O losie dziewczyny ma rozstrzygnąć pojedynek Kmicica z Wołodyjowskim. Wygrywa go ten drugi. Kmicic zostaje ciężko ranny w głowę, co przeraża Oleńkę, która zajmuje się nim z troską.

Rozdział VIII

Oleńka ponownie odmawia ręki Wołodyjowskiemu. Tymczasem otrzymuje on listy zaciężne dla siebie i dla Kmicica, przywiezione przez sługę Janusza Radziwiłła, Charłampa. Czy dostarczyć ten drugi, ma rozstrzygnąć sam Wołodyjowski.

Rozdział IX

Wołodyjowski odwiedza przychodzącego do zdrowia Kmicica w Lubiczu. Mówi mu, że ma szansę na rehabilitację walcząc dla ojczyzny pod wodzą Janusza Radziwiłła oraz że Oleńka nie przestała go kochać. Ujmuje tym Kmicica, który od tej pory postanawia być zawsze przyjacielem Wołodyjowskiego.

Rozdział X

Niebezpieczeństwo wojny ze Szwedami potwierdza zwołane przez Bogusława Leszczyńskiego pospolite ruszenie szlachty poznańskiej i kaliskiej. Szlachta stawia się niechętnie, jest kłótliwa i niezdyscyplinowana. Wojewoda poznański Krzysztof Opaliński podburza ją jeszcze i po pierwszym starciu ze Szwedami, które jest wielką porażką marnej jakości wojska, to on oznajmia, że dalszych walk nie będzie, gdyż za pozostawienie szlachcie jej swobód oraz nienaruszonych majątków, Wielkopolska zostaje poddana Karolowi Gustawowi. Wśród nielicznych protestujących jest Stanisław Skrzetuski.

Rozdział XI

We wsi Burzec należącej do Jana Skrzetuskiego przebywa Zagłoba. Sielankę pobytu tam przerywa przybycie Stanisława Skrzetuskiego, kuzyna Jana, który przywozi wieści o zdradzie szlachty pod Ujściem. Jan postanawia natychmiast wyekspediować żonę i synów do Puszczy Białowieskiej dla bezpieczeństwa, a sam rusza z Zagłobą i Stanisławem do Wołodyjowskiego.

Rozdział XII

Spotkanie Skrzetuskich, Zagłoby oraz Wołodyjowskiego w Upicie i wspólna podróż do Kiejdan Janusza Radziwiłła, gdzie dowiadują się o ucieczce króla z kraju. Podczas posłuchania u księcia zostają przyjęci z wielką łaskawością, a Wołodyjowski nawet obdarowany majątkiem. Pośród kobiet chroniących się na zamku na czas wojny okazuje się być też Oleńka.

Rozdział XIII

Obecny w Kiejdanach Kmicic zostaje wezwany przez Radziwiłła i wymuszona zostaje na nim przysięga na krzyż, że Radziwiłła nie odstąpi. Potem książę czyni wiele starań, by znów zbliżyć Kmicica do Oleńki i dać mu nadzieję. Udaje się, Oleńka znów daje Kmicicowi szansę pod warunkiem wynagrodzenia przez niego krzywd wyrządzonych ludziom. 

Po północy jednak Radziwiłł wznosi toast, który wszystkich przeraża: Vivat Carolus Gustavus rex... od dziś dnia łaskawie nam panujący!. Większość patriotów ciska mu pod nogi buławy, z inicjatywy Zagłoby rozlegają się okrzyki: Hańba! Radziwiłł wzywa do siebie przerażonego Kmicica. Mimo nalegań Oleńki, on posłusznie podchodzi zyskując opinię zdrajcy w oczach dziewczyny.

Rozdział XIV

Wezwany do Radziwiłła Kmicic jest przez niego skutecznie mamiony wizjami specjalnych sposobów na ratowanie ojczyzny.

Rozdział XV

Uwięzieni antagoniści Radziwiłła widzą wojska, które ruszyły im z odsieczą, by zwrócić im wolność. Kiedy jednak bliskie są tryumfu, poskramia je oddział Kmicica. Wołodyjowski żałuje darowania mu życia podczas pojedynku.

Rozdział XVI

Podczas kolejnej rozmowy z Radziwiłłem, Kmicic błaga go, by darował on życie Wołodyjowskiemu, Zagłobie i Skrzetuskim. Książę niechętnie się zgadza wysłać ich do Szwedów, by wykazać swą łaskawość dla Kmicica. Daje mu tez polecenie sprowadzenia z powrotem do Kiejdan Oleński wraz z jej krewnym, miecznikiem rosieńskim Billewiczem, gdyż oburzeni wyjechali samowolnie.

Rozdział XVII

Pułkownicy są wiezieni pod strażą, którą dowodzi Roch Kowalski. Zagłoba trafnie oceniwszy go jako człowieka mało rozgarniętego, zagaja go i wciąga w rozmowę podczas której wmawia mu, że jest jego wujem. Zachęca go też do wspólnego wypicia z racji odnalezienia się rodziny. W efekcie spaja Rocha, który usypia. Wtedy ubiera jego ubranie, siada na konia i odjeżdża w niewiadomym kierunku, co zostaje odkryte dopiero nad ranem ku wielkiej radości pułkowników.

Rzeczywiście, Zagłoba ratuje ich przybywając ze zbuntowaną przeciw Radziwiłłowi chorągwią Wołodyjowskiego. Dragoni Rocha przechodzą na stronę pułkowników, Roch zostaje jeńcem. Zapada decyzja o jechaniu do wojewody witebskiego. W nocy pułkownicy wdają się w potyczkę ze Szwedami.

Rozdział XVIII

Po zwycięstwie ze Szwedami, Zagłoba radzi wysłać jeńców do Birż z informacją, że zaatakowały ich wojska Radziwiłła, by skłócić zdrajcę z najeźdźcą.

Rozdział XIX

Przeciwko Radziwiłłowi wystąpiło tyle chorągwi (w tym Jakuba Kmicica, stryjecznego brata Andrzeja), że można mówić o wojnie domowej. Pułkownikom trudno się przyłączyć do konfederacji, wokół tyle wojska Radziwiłła. On sam chce podążyć do króla, by z nim się układać.

Rozdział XX

Kmicic chce dobrocią pozyskać zgodę miecznika rosieńskiego na przybycie do Kiejdan, na przeszkodzie staje jednak opór Oleńki. Sytuacja staje się napięta, gdy wpada Wołodyjowski i reszta kompanii i nagle Kmicic traci przewagę. Wołodyjowski zamierza go skazać na śmierć. Oleńka mdleje. Do egzekucji nie dochodzi, ponieważ Zagłoba znajduje przy Kmicicu list, z którego wynika, że uratował on im życie. 

By zachęcić go od odstąpienia Radziwiłła wykazują mu, że listy Rocha z kolei dowodzą, że to tylko odwleczenie egzekucji, która miała nastąpić tak, by Kmicic o niej się nie dowiedział. On wzburzony i tak nie zmienia zdania co do służby u Radziwiłła i odjeżdża. Pułkownicy udają się na Podlasie, Oleńka z miecznikiem zostają w domu.

Rozdział XXI

Sam Radziwiłł zjawia się w Billewiczach po miecznika i Oleńkę. Dochodzi do burzliwej rozmowy między Kmicicem i Radziwiłłem, w której to ten pierwszy zarzuca księciu, że oszukał go w kwestii pułkowników. Radziwiłł zasłania się dobrem ojczyzny, po czym dostaje ataku astmy.

Rozdział XXII

Wielka uczta u Radziwiłła, podczas której Kmicic i Oleńka siedzą obok siebie bardziej sobie obcy niż kiedykolwiek. Przychodzą wieści, że Warszawa została podbita przez Szwedów, a Jan Kazimierz ponosi klęski. Oleńce robi się słabo. Miecznik nie chce rozgniewać Radziwiłła wyjściem, dziewczynę wyprowadza Kmicic.

Rozdział XXIII

Kmicic prosi Radziwiłła o misję, gdyż ciąży mu pobyt w Kiejdanach z wrogą mu Oleńką. Zostaje wysłany na Podlasie, by zdobyć pieniądze dla Radziwiłła, a potem ma jechać do jego stryjecznego, Bogusława. Później jeszcze ma podążyć do samego Karola Gustawa po posiłki oraz namawiać Lubomirskiego do przyłączenia się do księcia Janusza.

Rozdział XXIV

Kmicic żegna Oleńkę, która na koniec okazuje mu bliskość i prosi o odstąpienie od zdrajców.

Rozdział XXV

Kmicic w drodze spotyka wcześniej księcia Bogusława i w przypływie szczerości tamtego zyskuje cyniczną informację na temat właściwej motywacji działania Radziwiłłów, którą nie jest dobro Polski a władza, która ma dać im purpurowy płaszcz zwycięscy pośród innych o niego walczących. Podstępnie Kmicic nakłania księcia do wypróbowania swego konia, który prezentuje niesamowite możliwości i porywa Bogusława.

Rozdział XXV

Radziwiłłowi równie podstępnie udaje się zastrzelić jednego z pilnujących go i postrzelić poważnie samego Kmicica, po czym zbiega.

TOM 2 - Rozdział I

Soroka wiezie rannego Kmicica przez lasy aż trafiają na chatę smolarza, gdzie się zatrzymują i tu Kmicic dochodzi do siebie. Wtedy dociera do niego, że bez wiezionych listów, które zaginęły oraz bez zakładnika, księcia Bogusława, nie ma żadnych dowodów winy Radziwiłłów, a jedynie w niebezpiecznej sytuacji postawił Oleńkę.

Rozdział II

Chata jest ostrzeliwana, po głosach Kmicic rozpoznaje swych ludzi, Kiemliczów i wzywa ich. Pisze list do Radziwiłła, w którym wypowiada służbę i szantażuje go listami, których nie posiada, o czym wszakże książę nie wie. Pisze też do Wołodyjowskiego ostrzegając przed planami księcia Janusza, ale podpisuje jako Babinicz, gdyż takie nazwisko przybiera od jednego z posiadanych miasteczek.

Rozdział III

Kiemlicze użyczają Kmicicowi przebrania, gdyż jak oni podróżuje teraz jako ubogi handlarz koni, Babinicz.

Rozdział IV

W karczmie spotyka Kmicic/Babinicz Rzędziana, dawnego pachołka Jana Skrzetuskiego. Z racji jednak, że wpadają do niej też Butrymowie i rozpoznają Kmicica, wywiązuje się walka, którą Kmicic gorzko sobie wyrzuca. Rannych ładuje na wóz Rzędziana, prosi, by przekazał Wołodyjowskiemu, że jest mu przyjacielem i wręcza napisany dla niego list.

Rozdział V

Wołodyjowski daje wiarę wieściom od Kmicica. Zgodnie z jego radami, nastąpi wielki zbór polskich sił pod Białymstokiem.

Rozdział VI

Zagłoba zostaje wybrany pod Białymstokiem na regimentarza. Spisuje się świetnie, ale gdy przybywa Sapieha, to jemu zdaje dowództwo.

Rozdział VII

Radziwiłłowie zdają sobie sprawę ze swego słabnięcia. List Kmicica irytuje jeszcze bardziej księcia Bogusława, który przybywszy do Kiejdan, postanawia w zemście uwieść Oleńkę.

Rozdział VIII

Bogusław udaje przed Oleńką stronnika Jana Kazimierza i ubolewa nad Kmicicem, o którym mówi, że chciał porwać króla i oddać go Szwedom.

Rozdział IX

Podróżując przez kraj Kmicic widzi ogrom jego zniewolenia przez Szwedów. Swobodną podróż umożliwia sprzedanie koni szwedzkiemu komendantowi za kwit, dzięki któremu mogą przemieszczać się pod pretekstem dochodzenia do odzyskania swej własności.

Rozdział X

Pod Sochaczewem Kmicic pomaga staroście napadniętemu przez wojska szwedzkie i niemieckie. W jego domu poznaje proroctwo pod wpływem którego postanawia ruszyć do Częstochowy. Córka pana domu, Oleńka, daje mu pieniądze na mszę o nawrócenie grzesznego Andrzeja. Poruszony zbieżnością Kmicic pyta, czy dochowa wiary Andrzejowi, jeżeli on się nawróci. Słyszy na to, że Oleńka do śmierci będzie kochać Andrzeja. Pada jej do nóg.

Rozdział XI

Kmicic podsłuchuje w karczmie rozmowę, z której wynika, że Szwedzi planują oblężenie Częstochowy, bo skarbiec jasnogórski ich kusi.

Rozdział XII

Kmicic zdaje relację z podsłuchanej rozmowy przeorowi Kordeckiemu. Wszyscy poza przeorem mu nie dowierzają do momentu, gdy rzuca on kosztownościami dowodzącymi, że nie donosi o niebezpieczeństwie z chęci zysku. Kmicic spowiada się przeorowi ze wszystkich grzechów i otrzymuje rozgrzeszenie i pokutę.

Rozdział XIII

Szwedzi podchodzą pod klasztor, zapewniają, że nie mają zamiaru naruszać jego dóbr, chcą tylko mieć go pod protektoratem. Przeor nie ulega ich pięknym obietnicom, które szybko zmieniają się w szantaż. Rozpoczyna się atak na klasztor.

Rozdział XIV

Klasztor broni się skutecznie, w czym wielka jest zasługa Babinicza i dział, którymi dowodzi.

Rozdział XV

Szwedzkie bomby i granaty nie czynią klasztorowi żadnych szkód, nie ginie też nikt z obrońców. Te i inne cuda przerażają Szwedów. Babinicz czyni nocną wycieczkę czyniącą wiele szkód Szwedom, których dowódca, Miller, żałuje decyzji o ataku. W Wielkopolsce też zaczyna się wypieranie Szwedów.

Rozdział XVI

Szwedzi usilnie zabiegają o układanie się. Szczególnie wyróżnia się poseł Kuklinowski usiłujący przekonać Babinicza do zmiany strony, co Babinicz prowokuje udając zainteresowanie propozycją i wyciągając przy okazji nowiny o ogólnokrajowym powstaniu przeciwko Szwedom. W finale jednak posyła Kuklinowskiego kopniakiem za wały.

Rozdział XVII

Następuje ciąg dalszy cudów, morale Szwedów słabnie. Obrońcy dowiadują się, że patrzy na nich z nadzieją cały kraj, co dodaje im ducha. Tymczasem Miller ściąga szczególnie niszczące działo, które napawa trwogą. Babinicz postawania uczynić nocną wycieczkę, by je wysadzić. Zamiar udaje mu się, ale ogłuszony wybuchem traci przytomność. Tymczasem z pomocą Polakom przychodzi chan.

Rozdział XVIII

Kmicic znaleziony przez Szwedów, zdradza swą tożsamość i zostaje odprowadzony Kuklinowskiemu. Ten, wcześniej upokorzony, znęca się nad Kmicicem wieszając go na belce i przypalając mu bok. Kmicica ratują Kiemlicze, jak okazało się sabotażyści w obozie wroga, za których sprawą giną oddalający się z obozu żołnierze szwedzcy.

Rozdział XIX

Rozpuszczona przez Millera plotka o rzekomych podziemnych korytarzach pod klasztorem, naładowanych dynamitem, wywołuje panikę we wszystkich oprócz przeora Kordeckiego, który ma niezachwianą wiarę w moc Matki Boskiej. W Boże Narodzenie pod murami jest pusto - Szwedzi spasowali.

Rozdział XX

Kmicic i Kiemlicze podążają na Śląsk. Tymczasem Polska gotuje się na wielką wojnę ze Szwedami.

Rozdział XXI

Kmicic, ciągle jako Babinicz, dotarłszy do króla, gorąco namawia go na powrót do kraju opowiadając o bohaterskiej obronie Jasnej Góry. Ujęty opowieścią król zamierza wrócić. Mówi Babiniczowi o wieści od księcia Bogusława donoszącej, że Kmicic chciał go porwać i oddać Szwedom. Wzburzony Babinicz gwałtownie mówi, że nie może być to prawdą.

Rozdział XXII

Sugestią Babinicza jest, by powrót króla do kraju poprzedziły grupy dragonów okrzyczane jako te, w których podróżuje król. Nie ufa jego pomysłom jedynie Tyzenhauz, który niejasno przypomina sobie Babinicza z Litwy i wydaje mu się, że nosił on inne nazwisko.

Rozdział XXIII

Babiniczowi udaje się w końcu zyskać zaufanie Tyzenhauza, gdy zgodnie z jego oczekiwaniami zostaje zaatakowany poprzedzający króla oddział dragonów, Babinicz zaś przywozi jeńca.

Rozdział XXIV

Podczas przeprawy króla przez wąwóz górski, Babinicz bierze na siebie całą siłę ataku pułapki, co jest poświęceniem równym czynowi samobójstwu. Towarzyszący mu Kiemlicze giną. Sam Babinicz jeszcze żyje, gdy podchodzi do niego cudownie uratowany odsieczą góralską król. Ostatkiem sił zdradza swe prawdziwe nazwisko właśnie królowi.

Rozdział XXV

Król jest goszczony przez dumnego magnata Lubomirskiego.

Rozdział XXVI

Król poznaje historię Kmicica, gdy odwiedza go leczącego się z ran. Wybacza mu wszystkie winy i radzi, by póki co - pozostał pod nazwiskiem Babinicz dla swego bezpieczeństwa.

Rozdział XXVII

We Lwowie zawiązuje się konfederacja tyszowiecka dla obrony kraju. Z Częstochowy docierają wieści o odpartym ataku szwedzkim.

Rozdział XXVIII

Oblężona przez Sapiehę twierdza Janusza Radziwiłła pod Tykocinem, napawa Wołodyjowskiego nadzieją, że jeżeli po raz drugi uratuje więzioną tam Oleńkę, przyjmie go ona jako narzeczonego.

Rozdział XXIX

Janusz Radziwiłł umiera tylko przy wiernym Charłampie, z pełną świadomością przegranej. W chwili śmierci wzywa Matkę Boską, choć jako innowierca nie powinien w nią wierzyć. Oleńka okazuje się znajdować w Taurogach u księcia Bogusława.

Rozdział XXX

Lwów - król obiera Maryję za patronkę Polski i składa jej ślubowanie.

Rozdział XXXI

Przybyłemu do Lwowa Wołodyjowskiemu, król przedstawia Babinicza-Kmicica i rehabilituje go. Następnie Wołodyjowski wyrusza do Czarnieckiego.

Rozdział XXXII

Kmicic zostaje zrehabilitowany jeszcze przed Zagłobą i Skrzetuskimi. Obecny tam Charłamp opowiada o księciu Bogusławie chcącym uwieść Oleńkę. Kmicic pałający żądzą zemsty, zostaje zachęcony przez przyjaciół do ruszenia ku Czarnieckiemu, gdzie na pewno na polu walki spotka Bogusława. Przybywają posiłki chana - Tatarzy.

Rozdział XXXIII

Kmicic otrzymuje zwierzchnictwo nad oddziałem tatarskim, którym rządzi twardą ręką, by utrzymać autorytet. Przybywa wierny Soroka, którego Kmicic wysyła dalej, by w Taurogach chronił Oleńkę. Sam rusza na pomoc Sapiesze atakowanemu przez Bogusława.

Rozdział XXXIV

Kmicic w Zamościu u Jana Zamoyskiego poznaje jego siostrę Gryzeldę Wiśniowiecką oraz jej dworkę Anusię Borzobohatą-Krasieńską. Kmicic ma eskortować ją do Sapiehy, gdyż ma ona odzyskać należne jej majątki, poza tym wprowadza zamieszanie rozkochując wszystkich żołnierzy w zamku i powodując waśnie.

Rozdział XXXV

W drodze dochodzi do próby porwania Anusi przez Zamoyskiego. Kmicic uniemożliwia je.

Rozdział XXXVI

Sapieha poznaje prawdziwą tożsamość i zasługi Kmicica dzięki listowi królewskiemu. Anusia zostaje wysłana do Grodna.

Rozdział XXXVII

Anusia zostaje porwana przez tryumfującego na polach bitwy Bogusława. Kmicic rusza, by prowadzić walkę podjazdową z jego oddziałami, co udaje mu się ze sporymi sukcesami.

Rozdział XXXVIII

Dochodzi do starcia wojsk Sapiehy i Bogusława, przy czym ten drugi chce układów. Okazuje się, że został przez niego pojmany Soroka. Kmicic rusza, by go uwolnić.

Rozdział XXXIX

Chory na febrę Bogusław zmusza Kmicica, by ukląkł jeżeli chce odzyskać swego wachmistrza. Kmicic czyni to, ale książę niehonorowo i tak każe wbić Sorokę na pal. Płaci za to utratą swych żołnierzy, bo Kmicic przekonuje ich, by przeszli na słuszną stronę i odjeżdża wraz z Soroką oraz nimi.

Rozdział XL

Kmicic spotyka się w walce z Bogusławem, ale przegrywa z nim pojedynek. Książę ucieka, ale jego wojska są rozgromione. Kmicic nie rusza uwalniać Oleńki, gdyż wzywa pomocy Czarniecki i Kmicic wraz z Sapiehą podążają do niego.

TOM III - Rozdział I

Karol Gustaw chce już tylko ocalenia dla siebie Prus Królewskich, a tryumfując chwilowo nad Czarnieckim, nabiera pewności siebie.

Rozdział II

Karol Gustaw rusza na Zamość, gdzie znalazła się chorągiew laudańska z Wołodyjowskim na czele.

Rozdział III

Szwedzi próbują najpierw przekupstwa Zamoyskiego, a potem oblężenia Zamościa. Kończy się to ich fiaskiem.

Rozdział IV

Najlepsza grupa Szwedów rusza na zwiady, by tropić Czarnieckiego. Zostają zwabieni przez Wołodyjowskiego w pułapkę i rozgromieni.

Rozdział V

Szwedów trapi głód, a Zagłoba podchodzi Lubomirskiego tak sprytnie, że dumny magnat sam przyłącza się do Czarnieckiego poddając pod jego dowództwo.

Rozdział VI

Wojska polskie otrzymują wiadomość o Karolu Gustawie, który zatrzymał się na plebanii w Rudniku. Polacy zaskakują go zupełnie i Roch Kowalski prawie go zabija. Karolowi Gustawowi udaje się jednak ujść.

Rozdział VII

Zostaje odbity Sandomierz. Przybyły Kmicic opowiada Wołodyjowskiemu o porwaniu Anusi przez Bogusława. Teraz pragnienie zemsty łączy ich obydwu. Pijany Roch Kowalski udaje się do obozu szwedzkiego.

Rozdział VIII

Po Rocha Kowalskiego przybywają Zagłoba, Wołodyjowski i Kmicic. Udaje im się go wydostać.

Rozdział IX

Czarniecki i chorągiew laudańska uniemożliwiają przybycie posiłków dla Karola Gustawa.

Rozdział X

Sapieha pozwala wymknąć się Szwedom, ponieważ ucztuje. Wołodyjowski ma go wesprzeć.

Rozdział XI

Czarniecki udaje się do Wielkopolski, a Sapieha pod Warszawę. Tu Kmicic szkoli się u Wołodyjowskiego w szabli. Podczas jednej z uczt Sapiehy, Szwedzi urządzają wycieczkę, jednak Kmicic przechwytuje ich tylną straż. Od jeńca Szkota, Ketlinga, dowiaduje się, że Bogusław nic nie zrobił Oleńce.

Rozdział XII

Jan Kazimierz zjawia się z wojskiem pod Warszawą. Szwedzi zaciekle jej bronią, ale Kmicic zdobywa szaniec i z niego atakuje.

Rozdział XIII

Zamoyski przywozi ciężkie działa, które ustawione zostają na szańcu Kmicica. On sam wypytuje Ketlinga o szczegóły związane z Oleńką i dowiaduje się o próbach nakłonienia Oleńki do małżeństwa z księciem, a gdy odmówiła, o nieskutecznym nastawaniu na jej cnotę, w którym przeszkodził księciu atak choroby. 

Potem Ketling opowiada o efektach przybycia Anusi: przyjaźni obydwu panien, rozmiłowaniu w Anusi Sakowicza i planach ucieczki do Białowieży czynionych przez panny.

Rozdział XIV

Główny szturm na Warszawę odbywa się 1 lipca. Spore zasługi w bitwie oddaje Zagłoba, który jednak najbardziej wsławia się przygodą w klatce z małpami, gdyż z ciekawości do niej wchodzi i zostaje opadnięty przez zwierzaki. Szwedzi w ramach aktu kapitulacji mogą odejść z tym, co przybyli a służący im Polacy, poza księciem Bogusławem, mają zostać objęci amnestią. 

Zagłoba podburza pospolite ruszenie podczas wymarszu wojsk i blisko jest rozruchów, co wzbudza wielki gniew króla. Zagłoba chowa się tak długo, jak długo król nie zaczyna tęsknić za jego żartami. Kmicic wyrusza na Litwę.

Rozdział XV

Oleńka, obiekt wielkich starań Bogusława, nie daje się mu uwieść. Gdy zaś dowiaduje się, że książę ją oszukał w swym rzekomym patriotyzmie, chce uciekać.

Rozdział XVI

Sakowicz podsuwa księciu plan z fałszywym małżeństwem.

Rozdział XVII

Miecznik rosieński połechtany mile oświadczynami i perspektywą świetności dla swego rodu, zgadza się na ślub. Oleńka jednak odmawia. Rozwścieczony Bogusław chce wziąć ją siłą, ale przerywa mu atak paroksyzmu.

Rozdział XVIII

Bogusław zniechęca się do Oleńki przekonany, że strzegą jej siły nieczyste. Zamierza jednak wydobyć pieniądze Billewiczów zakopane w sadzie. Wyjeżdża.

Rozdział XIX

Miecznika i Oleńki dochodzą wieści o zwycięstwach Bogusława. Dopiero wieść o tryumfie Jasnej Góry ich cieszy.

Rozdział XX

Przybywa porwana przez Bogusława Anna Borzobohata-Krasieńska. Zaprzyjaźniona z Oleńką, raduje się wieściami o tryumfach Babinicza nad księciem i tkliwie wspomina eskortującego ją rycerza.

Rozdział XXI

Książę jest zbyt chory, by dalej nastawać na Oleńkę. Musi też ruszyć do Prus Królewskich, ale zostawia w Taurogach Sakowicza, który chce się żenić z Anusią.

Rozdział XXII

Klęski Szwedów są coraz dotkliwsze, książę poleca Sakowiczowi zabierać panny i uchodzić do Birż. One postanawiają przyspieszyć ucieczkę. Nadciągają wieści, że coraz bliżej nich jest Babinicz.

Rozdział XXIII

Kmicic przedostaje się mimo przeszkód pod Ostrołękę, gdzie spotyka się z Wołodyjowskim i Zagłobą.

Rozdział XXIV

Kmicic dokonuje spustoszeń w posiadłościach elektorskich na Prusach. Dochodzą do niego wieści o przegranej trzydniowej bitwie Polaków pod Warszawą, gdzie poniósł śmierć z ręki księcia Bogusława Roch Kowalski, który znów był blisko zabicia Karola Gustawa.

Rozdział XXV

6 września w Wąsoszy następuje największe zwycięstwo Polaków i ma na to wpływ udział Babinicza. Udaje mu się zetrzeć z Bogusławem i pokonać go, ale pod szablą ten oznajmia mu, że jego śmierć oznacza śmierć Oleńki. Bogusław zostaje jeńcem swego kuzyna, patrioty Michała Radziwiłła.

Rozdział XXVI

Oleńce i Anusi udaje się przedostać do wcześniej zbiegłego miecznika rosieńskiego. Chronią się w ocalałym Lubiczu, gdzie bardzo źle jest Oleńce. Szwedzi jednak zaczynają otaczać to miejsce, Anusia pisze lity błagalnce o pomoc do Babinicza.

Rozdział XXVII

Jeden z listów Anusi przejmuje Sakowicz. Podszywa się pod Babinicza i obiecuje się zjawić. Cała szlachta laudańska czeka na niego. Zjawiają się jednak Szwedzi dowodzeni przez Sakowicza. Od klęski ratuje przybycie prawdziwego Babinicza, do którego nie dotarł żaden list Anusi. Dlatego rozgromiwszy Szwedów, podąża on dalej, omijając dwór ze stęsknioną Anusią.

Rozdział XXVIII

List odnajduje Kmicic po kolejnych sukcesach, u jednego z pokonanych dowódców. Ma ochotę natychmiast ruszać do Oleńki. Ale wtedy dociera do niego posłaniec od Sapiehy wzywającego do pomocy. W pierwszym odruchu Kmicic się buntuje, a potem zbiera siłę woli, wyrzeka prywaty i wyrusza do powinności.

Rozdział XXIX

Kraj jest wreszcie wyzwolony. Jesienią 1657 roku Oleńka jest w przededniu wyruszenia do klasztoru. Tymczasem do Lubicza zostaje przywieziony ciężko ranny Kmicic. Oleńka modli się za niego.

Rozdział XXX

Kmicicowi udaje się przeżyć. W kościele w Upicie spotyka Oleńkę. Tymczasem wraca do domu cała chorągiew laudańska z Wołodyjowskim oraz Zagłobą. Po mszy zostaje odczytany akt rehabilitacji Kmicica. 

Zdruzgotana Oleńska czuje się niegodna swego narzeczonego, ale on nie zważa na nią, szczęśliwy. Następują huczne zaręczyny dwóch par. Anusia pociesza się bowiem Wołodyjowskim, od zawsze w niej zakochanym. Kmicic zostaje nagrodzony starostwem upickim.


Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Styl potoczny - definicja, charakterystyka cech jednego ze stylów współczesnej polszczyzny, występowanie. więcej