​Powieść psychologiczna - cechy, przykłady

Powieść psychologiczna jest jednym z najchętniej czytywanych typów gatunku, przez czytelników, którzy lubią wnikać w wewnętrzne światy bohaterów.

Powieść psychologiczna - wyjaśnienie pojęcia, geneza narodzin

Odmiana powieści zwanej psychologiczną całą uwagę odbiorcy zwraca na bohatera i jego życie wewnętrzne. Stąd za jej podstawowy wyróżnik uznaje się psychologizm w ramach którego dokonuje się prezentacja osobowości oraz życia wewnętrznego bohatera. 

Uwaga autora a przez to czytelnika skoncentrowana jest na jego przeżyciach, doznaniach, sposobie odczuwania świata i analizie jego życiowych decyzji i wyborów. Jako odrębny gatunek powieść psychologiczna powstała w okresie międzywojennym, jednak uznaje się, że jej literackie zaczątki sięgają czasów pogranicza starożytności i średniowiecza, gdy, np. mistyk św. Augustyn z Hippony spisywał swe Wyznania

Reklama

On i jemu podobni tworzyli wtedy dzieła, których głównym zadaniem było ukazywanie emocji i przemyśleń podmiotów mówiących. Za literaturę o zacięciu psychologizującym uznaje się również tworzone w oświeceniu powieści sentymentalne analizujące wnętrze stany bohaterów, ich przeżycia, emocje oraz więzi i relacje z innymi ludźmi. 

Szczególnie ciekawym przykładem stricte psychologizującej powieści rodem z oświecenia są Niebezpieczne związki, napisane przez francuskiego pisarza Choderlosa de Laclosa. Romantyzm również brnął w drążenie wnętrza dusz bohaterów. Portretowani wtedy przez twórców bohaterowie wyróżniali się bogatym bardzo życiem uczuciowym, czego najlepszymi przykładami są bohaterowie w typie werterycznym oraz bajronowskim. 

Ale już zupełnie nowoczesnym typem powieści psychologicznej, na długo przed okresem międzywojennym, jest powstała w XIX wieku Zbrodnia i kara Dostojewskiego. Dokonania tego autora oraz innych, którzy ulegli fascynacji psychoanalizą stworzoną przez Freuda, pozwalają stwierdzić, że powieści psychologiczne pisywano już nim stworzono nazwę tego gatunku. 

Celem autorów powieści psychologicznych zwykle była refleksja nad kondycją ludzkości jako zbiorowości oraz jednostki, przyjrzenie się jej wadom i zaletom, uwarunkowaniom kształtowania tych oraz poszukiwanie drogi prowadzącej ku poprawie sytuacji. U podstaw tworzenia zatem tych powieści nierzadko stawały fundamentalne pytania egzystencjalne, do tej pory zadawane w poezji.

Powieść psychologiczna - cechy gatunkowe

Powieść psychologiczną wyróżniają następujące cechy:

- mnogość opisów życia wewnętrznego bohaterów ze szczególnym uwzględnieniem rozterek, przemyśleń, niepokojów,

- rozwój fabuły według konstrukcji asocjacyjnej, czyli skojarzeniowej

- obecność w niej dwóch czasów: obiektywnego (perspektywa narratora) oraz subiektywnego (perspektywa bohatera),

- narracja najczęściej trzecioosobowa, przy częstym posługiwaniu się mową pozornie zależną, w celu jak najdokładniejszego ukazania przeżyć wewnętrznych postaci

- rozbudowane opisy oraz monologi wewnętrzne, w których bohaterowie sami odsłaniają swoje wnętrze

- częstość oniryzmu, poetyka tzw. strumienia świadomości oraz techniki psychologii głębi

- ocena zjawisk otaczającego świata przez pryzmat widzenia jednostki.

Powieść poetycka - najbardziej znani polscy autorzy

Najbardziej znani polscy autorzy uprawiający z powodzeniem powieść psychologiczną to reprezentanci XX-lecia międzywojennego, np.

- Bruno Schulz: Sklepy cynamonowe, Sanatorium pod Klepsydrą,

- Adolf Rudnicki, Niekochana

- Helena Boguszewska, Całe życie Sabiny

- Zofia Nałkowska, Niecierpliwi, Niedobra miłość, Granica

- Maria Kuncewiczowa, Cudzoziemka

- Michał Choromański, Zazdrość i medycyna

- Tadeusz Breza, Adam Grywałd

- Jarosław Iwaszkiewicz, Zmowa mężczyzn

 

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Więcej na temat:

Zobacz również