​Powieść tendencyjna - definicja i przykłady

Stwierdzenie Pytania są tendencyjne! każdy z nas kojarzy z kultowego Rejsu Marka Piwowskiego. Ale co to znaczy tendencja, i jakim rodzajem literatury jest powieść tendencyjna?

Powieść tendencyjna - geneza

Powieść tendencyjna była nieuchronnym efektem etapu wstępnego epoki pozytywizmu: zachłyśnięcia się nowymi ideami. Idee te młodzi twórcy z zapałem i energią adekwatną dla swego wieku, pragnęli zaszczepić prędko szerszym masom społecznym, gdyż widzieli naglącą konieczność.

I temu właśnie służyła literatura tendencyjna - była ona narzędziem, by wyraziście dać poznać szerokim rzeszom, jak dalece społeczeństwu jest potrzebne rozkrzewienie pracy u podstaw, idei organicyzmu, emancypacji kobiet lub asymilacji Żydów. Powstało zatem ileś dzieł praktycznych, stanowiących dla pozytywistów cenne narzędzie "poprawiania świata".

Reklama

  

Powieść tendencyjna - cechy

 

Powieść tendencyjna miała przede wszystkim skutecznie spełniać swe zadania, dlatego kryteria odnoszące się do jej kształtu, były niezwykle precyzyjne:

- niewskazana była w niej obecność bohaterów o złożonej i psychice, rozdartych pomiędzy równorzędnymi racjami
wskazane było wyraziste odróżnienie rzeczy wartościowych od niewiele znaczących, niewartych uwagi,

- postaci często ukazywane były w sposób schematyczny, bez pogłębionej analizy: reprezentowały albo właściwe podejście (sukces, nagroda), albo szczytne idee promowane w powieści były im obce (porażka, rozczarowanie)

- narrator powieści tendencyjnej był trzecioosobowy i wszechwiedzący, niestroniący od wtrącania własnych spostrzeżeń, przemyśleń i sądów (ocen). Otwarcie mógł sympatyzować z pozytywnym bohaterem, chwaląc jego postępowanie lub przestrzegając przed konsekwencjami, gdy staje się ono niewłaściwe

- pożądana jest prostota przekazu - powieść tendencyjna w swoich założeniach ma dotrzeć do jak największej liczby odbiorców (stąd liczne uproszczenia na wielu płaszczyznach), wpływać na ich działanie i postawy życiowe. Liczy się jej efektywność, nie artyzm.   

  

Przykład powieści tendencyjnej

Najbardziej wyraziście można cechy powieści tendencyjnej dostrzec w twórczości Elizy Orzeszkowej. Jakkolwiek wymienia się jako powieść tendencyjną i Nad Niemnem, lepiej założenia tego gatunku ilustruje wcześniejsze dzieło pisarki - Marta. Traktuje ono o dziejach wdowy, która po utracie męża błąka się z dzieckiem po nieprzyjaznej Warszawie, by znaleźć jakieś źródło utrzymania. 

Jest ilustracyjną pogadanką na temat tego, jak konieczne jest pospieszne zajęcie się kwestią emancypacji kobiet. Od samego początku do prędkiego finału, nie ma ani jednej chwili na wątpliwość w to, czy historia kobiety absolutnie niegotowej do życia, może skończyć się pozytywnie. 

Dzieło nie przytłacza czytelnika objętością, nie nuży opisami, których w Nad Niemnem, właśnie dla zyskania celu artystycznego (w powieści tendencyjnej - zbędnego) nie poskąpiła autorka.

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Satyra "Pijaństwo" - treść Satyra "Pijaństwo" przedstawia spotkanie dwóch znajomych szlachciców . Jeden z nich skarży się na złe samopoczucie i dolegliwości, które są skutkiem... więcej