​"Przedwiośnie" Stefan Żeromski - streszczenie

"Przedwiośnie" to powieść Stefana Żeromskiego z epoki XX-lecia międzywojennego.

Czas i miejsce akcji "Przedwiośnia"

Akcja utworu Stefana Żeromskiego mieści się w latach 1914-1924. Podział "Przedwiośnia" na trzy części sugeruje również podstawowe przestrzenie, w jakich rozgrywają się wydarzenia. W pierwszej z nich, zatytułowanej "Szklane domy" akcja toczy się w trzech rosyjskich miastach: Baku, Moskwie i Charkowie. 

Polska, do której tęskni Cezary Baryka, pojawia się dopiero w drugiej części. Wydarzenia rozgrywają się wtedy w Warszawie oraz w majątku Nawłoć pod Częstochową. W ostatnim fragmencie, "Wiatr od wschodu", akcja powraca do stolicy.

Reklama

Streszczenie "Przedwiośnia"

Rodowód

We wstępie poznajemy głównego bohatera, Cezarego Barykę, oraz jego dzieciństwo. To syn Seweryna i Jadwigi Dąbrowskiej. Pani Barykowa to dobra, lecz zupełnie nie odnajdująca się w rosyjskiej rzeczywistości kobieta. Mimo wielu lat mieszkania na obczyźnie dalej nie nauczyła się poprawnie mówić po rosyjsku. Najważniejsze jest dla niej rodzinne życie i wspomnienia z Siedlec, w których się wychowywała. 

Seweryn zaś, mimo braku specjalistycznego wykształcenia pnie się po szczeblach kariery. Zdobył świetną posadę w Baku, więc mimo tęsknoty za Polską, nie chce do niej wracać. Zbiera książki, spośród których najbardziej ceni jedną- pamiętnik z wojny 1831 roku. Występuje w nim wzmianka o Kalikście Grzegorzu Baryce i informacja, że protoplasta rodu Baryków w wyniku powstania stracił cały swój majątek.

Część 1: Szklane domy

Wybucha wojna. Seweryn Baryka zostaje wysłany na front. Pozostawiony tylko pod opieką matki Cezary powoli schodzi na złą drogę.  Jadwiga zaś skupia się na rozmyślaniach o przeszłości i zakochanym w niej wiele lat wcześniej Szymonie Gajowcu. Ich związek był jednak skazany na przegraną z powodu różnicy klas społecznych. Gdy pojawił się Seweryn, Jadwigę od razu wydano za niego za mąż. Teraz zaś została sama, zajmując się niesłuchającym jej poleceń Czarusiem. Syn bez zastanowienia trwoni pozostawione przez ojca pieniądze. 

W 1917 roku rozpoczyna się rewolucja. Młody Baryka entuzjastycznie podchodzi do nowych idei, bierze udział w manifestacjach. Wydaje nawet komunistom rodzinne klejnoty, ukryte w piwnicy. Przestaje pomagać matce; na jej barkach pozostawia także obowiązek zdobywania jedzenia, co nierzadko wiąże się z ogromnym trudem i wyprawami na wieś. 

Dopiero, gdy mieszkanie rodziny zostaje zajęte, a Jadwiga i Cezary zmuszeni do egzystowania w jednym pokoju, chłopak zaczyna rozumieć wady komunizmu. Dostrzega także zmęczenie matki, zaczyna ją wspierać i wraz z nią wypatrywać Seweryna na statkach w porcie. Nie wierzy w informację, że ojciec nie żyje, wciąż mając nadzieję na jego powrót. 

Podczas jednej z tych wycieczek Barykowa spotyka księżną i księżniczki Szczerbatow-Mamajew. Decyduje się pomóc uciekającym przed rewolucją i więzieniem kobietom. Udziela im gościny, lecz okazuje się, że rodzina jest śledzona. W nocy z rewizją wpadają komuniści: arystokratki zostają aresztowane, a ich skarby zabrane. Jadwigę skazują na ciężkie prace w porcie, które szybko odbierają siły starszej kobiecie. Cezary próbuje jej pomóc, lecz okazuje się to nierealne. Pani Barykowa umiera.

W Baku zachodzą dalsze zmiany. Rozpoczyna się wojna Tatarów z Ormianami. Cezary żyje w skrajnej biedzie. Czuje się bardzo samotny po śmierci matki. Trafia do armii, a później zostaje zatrudniony w pracy przy zakopywaniu trupów. Tam spotyka swojego ojca. Okazuje się, że Seweryn powrócił do Rosji, by odnaleźć swoją rodzinę. Bardzo zależy mu na wspólnym powrocie do Polski. Syn angażuje się w przygotowania, zbierają pieniądze i ubrania.

 Udaje im się załatwić fałszywe paszporty, dzięki którym trafiają do pociągu do Moskwy. Seweryn opowiada synowi historię "szklanych domów", bardzo praktycznych budynków, budowanych przez jego kuzyna nad polskim morzem. Czaruś nie wierzy jednak w opowieści ojca, podchodzi do nich bardzo sceptycznie. W Moskwie Barykowie odbierają od starego przyjaciela walizkę, zawierającą m.in. pamiątkową książkę o Kalikście. Kolejnym etapem podróży jest przejazd pociągiem do Charkowa. 

W mieście mężczyźni zostają okradzeni, muszą się także imać różnych prac, by nie umrzeć z głodu. Gdy pojawiają się wagony zmierzające do Polski są one tak przeładowane, że brakuje miejsc. Udaje im się dostać do nich tylko dzięki pomocy nieznajomego. Ciężkie warunki oraz zły stan Seweryna sprawiają jednak, że umiera. 

Cezary samotnie kontynuuje podróż do Polski. Tuż przed granicą wszyscy ludzie opuszczają pociąg. Rozpoczyna się przedwiośnie, a brudne ulice pierwszej przygranicznej wsi są pełne błota. Rozczarowany takim obrazem Cezary posępnie pyta: Gdzież są twoje szklane domy...? Polska nie spełnia bowiem utopijnych pragnień powracających do niej rodaków, znajduje się dopiero w fazie metaforycznego przedwiośnia, gdyż tuż po odzyskaniu niepodległości jej przyszłość jest jeszcze niepewna.

Część 2: Nawłoć

Po przyjeździe do Warszawy Cezary rozpoczyna studia medyczne na uniwersytecie. Przebywa tam pod opieką Szymona Gajowca, pełniącego funkcję urzędniczą w Ministerstwie Skarbu. Podczas wojny polsko-bolszewickej Baryka zostaje wcielony do wojsk i ratuje życie Hipolita Wielosławskiego. Mężczyzna proponuje mu odpoczynek w jego rodzinnym dworku w Nawłoci. 

Cezary chętnie przyjmuje propozycję i razem jadą na miejsce. To dla niego zupełnie inny świat: mieszkańcy majątku spędzają całe dnie na wspólnych spacerach, jeździe konnej i innych rozrywkach. Poznaje piękną Karolinę Szarłatowiczównę oraz pannę Wandę Okszyńską, wyróżniającą się niezwykłą umiejętnością gry na fortepianie. 

Podczas przejażdżki z Hipolitem spotyka także sąsiadkę, Laurę Kościeniecką i jej narzeczonego, Barwickiego. Zostają zaproszeni na śniadanie, a młoda kobieta wywiera ogromne wrażenie na Czarusiu. Po powrocie do Nawłoci przyjaciele słyszą piękną muzykę. Okazuje się, że to panna Wanda prezentuje swoje umiejętności. Cezary dołącza do dziewczyny i grają melodię na cztery ręce. 

Zauroczona gościem Okszyńska po skończeniu utworu ucieka. Po obiedzie mieszkańcy jadą do sąsiedniej wsi, Chłodka. Młody Baryka słucha opowieści Karoliny o jej przeszłości. Jej rodzice zostali zamordowani przez bolszewików, a majątek rozkradziony. Czaruś wpada na pomysł przyjęcia posady w Chłodku i zapoznania się z codziennym życiem chłopów. Szybko jednak zostaje skrytykowany przez Hipolita, który uważa, że takie zachowanie mu nie przystoi.

W domu pani Laury ma odbyć się piknik charytatywny. Cezary, mierząc podarowany mu przez Hipolita frak, spotyka pannę Karolinę. Obdarowuje ją pocałunkami, czego świadkiem jest zazdrosna Wanda. Baryka pomaga także Kościenieckiej w przygotowaniach. Pewnego razu zostaje przez nią odwieziony bryczką do Nawłoci. Niewinny flirt z piękną kobietą przeradza się w romans. Od tamtej pory są kochankami. 

Podczas balu to właśnie Cezary najwięcej czasu spędza z Laurą, mimo iż ma ona narzeczonego. Zauważa do Karolina, podczas gdy Wanda wciąż obsesyjnie myśli o wyimaginowanym związku Czarusia z Szarłatowiczówną. Po pikniku wszyscy powracają do dworku. Nastają nudne dni, podczas których Baryka tylko szuka okazji, by wymknąć się do kochanki. 

Niespodziewanie umiera otruta Karolina. Wszyscy podejrzewają, że jest to wina zazdrosnej panny Okszyńskiej. Cezary jednak jest zbyt skupiony na Laurze, by przejąć się tragicznymi wydarzeniami. Pewnego razu, gdy gości w jej domu, wraca Barwicki. Ma miejsce ogromna awantura, po której Baryka zostaje wyrzucony. Zdezorientowany wyprowadza się do Chłodka, gdzie zajmuje się pracą i życiem chłopów. Gdy dochodzą do niego wieści o ślubie Laury, decyduje się na powrót do Warszawy.

Część 3: Wiatr ze wschodu

Cezary po powrocie do Warszawy na nowo podejmuje studia. Nawiązuje kontakt z Gajowcem, z którym prowadzi rozmowy na tematy polityczne. Mężczyźni mają różne poglądy: Szymon skupia się na stopniowych zmianach, a Baryka to ideowy rewolucjonista. Sprzeciw wzbudza u niego bieda wielu mieszkańców stolicy. 

Dostrzega nierówności społeczne, co wykorzystuje Antoni Lulek, podsycając u niego nienawiść do klas uprzywilejowanych. Mimo że Cezary nie żywi ogromnego entuzjazmu do komunizmu, to udaje się na spotkanie, atakujące burżuazję i władze Polski. Nie do końca zgadza się z mówcami, lecz jego argumenty zostają odrzucone. Zdenerwowany opuszcza posiedzenie. 

Dostaje list od Laury, z którego wynika, że dawna kochanka pragnie się z nim spotkać. Uczucia młodych odżywają, lecz kobieta nie chce kontynuować romansu. Nastaje pierwszy dzień przedwiośnia. Ma miejsce manifestacja, w której bierze udział Cezary. Powieść kończy się niejednoznaczną sceną odłączenia się Baryki od tłumu.

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również