Przerzutnia - definicja, rodzaje przerzutni

Co to jest przerzutnia

Przerzutnia może występować w tekście pisanym wierszem. Przerzutnia według najprostszej definicji to przesunięcie zakończenia zdania (wyrazu lub grupy wyrazów) do następnego wersu. Zjawisko przerzutni jest związane z intonacją wypowiedzi. Przerzutnia polega na rozbieżności między intonacją zdaniową i a podziałem wersowym (struktura składniowa i wersowa nie pokrywają się). 

Efektem przerzutni jest rozbicie struktury składniowej. Przerzutnię można zaliczyć do składniowych środków stylistycznych. Pierwszym polskim twórcą, który szeroko stosował przerzutnię w utworach poetyckich był Jan Kochanowski. 

Reklama

Przerzutnia była także chętnie stosowana przez poetów barokowych i romantycznych. Można ją zaobserwować również w poezji współczesnej, np. u Zbigniewa Herberta.

Przerzutnia - funkcje

Przerzutnia poprzez swoiste wybicie odbiorcy z rytmu wiersza ma służyć zwróceniu jego uwagi, wyeksponowaniu słów rozdzielonych zakończeniem wersu (klauzulą). Przerzutnia wpływa także na dynamikę wiersza, wzbogaca strukturę intonacyjną, zapobiega monotonii.

Rodzaje przerzutni

Przerzutnia może zachodzić nie tylko w obrębie dwóch następujących po sobie wersów, ale także w innych miejscach wiersza. W zależności od miejsca występowania można wyróżnić różne rodzaje przerzutni:

- przerzutnia klauzulowa (międzywersowa) - najczęstszy typ przerzutni, rozdzielenie zdania między dwoma wersami, np.

Ze wstydem poczęty człowiek, urodzony

 z boleścią, krótko tu na świecie żywie

(Mikołaj Sęp Szarzyński, Na one słowa Jopowe)

- przerzutnia międzystrofowa - przerzutnia zachodzi między dwoma zwrotkami, np.

Albo w morze, przyczynę wszech nieszczęśliwości,

Perły, złoto i wielkiej kamienie drogości

 

Zarzućmy, jesli grzechów żałujem statecznie

I nieprawości swoich (...) (Jan Kochanowski, Pieśń I)

- przerzutnia średniówkowa - najtrudniejszy do uchwycenia typ przerzutni, przerzutnia występująca między dwoma członami jednego wersu, np.

Panie, za Twoją zawżdy/ pomocą król bije (Jan Kochanowski, Psalm 21)


Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura polska

Zobacz również

  • Styl potoczny - definicja, charakterystyka cech jednego ze stylów współczesnej polszczyzny, występowanie. więcej