​Deus artifex - znaczenie i przykłady w literaturze

Topos deus artifex narodził się w epoce, która rozpoczęła odnowę w skostniałym życiu religijnym. Odrodzenie, czyli renesans, dotyczyło bowiem również spraw wiary, która pokornym średniowiecznym wyznawcom, była dana jak dogmat. Ludzie renesansu wierzyli, że można Boga odkrywać bardziej osobiście i czuć dzięki temu więź z Nim silniej niż wtedy, gdy płynie ona tylko z narzuconej prawdy wiary.

Deus artifex - znaczenie pojęcia, uwarunkowania pojawienia się toposu

Wedle słów Biblii Bóg stworzył świat w siedem dni, co polegało głównie na mocy sprawczej Jego słowa. Poza tym nie ma mowy na temat szczegółów odnośnie tego, jak Bóg wykonywał swe dzieło. Wiadomo jedynie, że w dużej mierze polegało ono na porządku czynionym w miejsce chaosu. Ludzie renesansu, odnajdujący harmonię i radość płynącą z egzystowania w świecie, poznający władające nim prawa i jego do tej pory nieznane oblicza, zaczęli upatrywać w Bogu artysty. 

Topos Deus atrifex miał jeszcze wiele uzasadnień. Renesans to czas przywrócenia godności człowiekowi, w którym padają znamienne słowa - że to on jest kowalem swego losu oraz jako swobodny i godny siebie twórca i rzeźbiarz sam sobie nadaje taki kształt, jaki zechce. Będzie mógł degenerować się i staczać do rzędu zwierząt; i będzie mógł odradzać się i mocą swego ducha wznosić się do rzędu istot boskich - wszystko to powiedziane jest w jednym z czołowych manifestów epoki, jakim jest Mowa o godności człowieka Giovanniego Pico della Mirandoli. 

Reklama

Boskość człowiek mógł osiągać dzięki swym działaniom twórczym. Nic zatem dziwnego, że i Bóg, istota najwyższa, ukazywany był właśnie jako artysta. Stworzenie dzieła doskonałego, jakim jest świat, myślicielom renesansowym w oczywisty sposób kojarzy się z pracą wykonywaną nad dziełem sztuki. 

Deus artifex jest bliższy i bardziej uchwytny dla człowieka, który łatwiej może wyobrazić sobie artystę przy pracy niż bezosobowego demiurga, który czyni świat jedynie swą wolą.

Deus artifex w najbardziej znanych tekstach epoki

W wyżej wspomnianej Mowie o godności człowieka Giovanni Pico della Mirandola opisuje Boga następującymi słowami: najwyższy ojciec i architekt Bóg oraz artysta czy twórca najwyższy i wymienia wykonane przy tworzeniu czynności: zbudował, przyozdobił, itd. Eksponuje tym samym fakt, że Bóg jest doskonałym artystą, a czasem wręcz rzemieślnikiem, co czyni go bytem bliskim człowiekowi. 

Podobnie przedstawiony topos deus artifex odnajdziemy i w twórczości naszego najsłynniejszego twórcy renesansu, w jego hymnie-manifeście epoki Czego chcesz od nas, Panie?, gdzie Bóg jawi się jako utalentowany architekt, budowniczy, a nawet mistrz igły-artysta: Tyś niebo zbudował/I złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował./Tyś fundament założył nieobeszłej ziemi/I przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.

 

Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura światowa

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Sentymentalizm - definicja terminu związanego z epoką oświecenia, cechy i wyznaczniki sentymentalizmu, przedstawiciele. więcej