​Exegi monumentum - wyjaśnienie pojęcia i nawiązania

Exegi monumentum to motyw literacki zaczerpnięty z jednej z pieśni rzymskiego poety Horacego (Oda XXX z Księgi III). Przesłanie zawarte w tej odzie utrwaliło się w kulturze jako jeden z ważniejszych toposów.

Utwór rozpoczyna się słowami: "Exegi monumentum aere perennius" (Wybudowałem pomnik trwalszy niż ze spiżu), ma charakter autobiograficzny. Poeta podejmuje w nim problem wiecznej trwałości poezji i symbolicznej nieśmiertelności jej twórcy. 

W pieśni "Exegi monumentum" wyraża przekonanie, że choć umrze jako człowiek, to dzięki swej twórczości (nazywanej pomnikiem trwalszym niż materialne monumenty) będzie żył wiecznie w pamięci potomnych.

Reklama

Topos exegi monumentum zakłada więc dwojaki charakter natury poety. Poeta/twórca, porównany do ptaka wznoszącego się ponad inne istoty, nosi w sobie zarówno nietrwały pierwiastek ziemski, jak i pierwiastek nieśmiertelności. Dlatego składową cześcią toposu exegi monumentum jest pełne wiary w moc poezji hasło (zawarte w tej samej pieśni): "Non omnis moriar" (Nie wszystek umrę).

Exegi monumentum - późniejsze nawiązania

Motyw exegi monumentum często stawał się przedmiotem nawiązań literackich. Odwoływał się do niego Jan Kochanowski jako przedstawiciel renesansu, czyli epoki czerpiącej z dokonań antyku. W "Pieśni XXIV" ["Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony..."] parafrazuje odę "Exegi monumentum". 

Podobnie jak Horacy wyraża wiarę, że talent poetycki jest gwarancją wiecznego trwania i sławy. Motyw exegi monumentum został tu uzupełniony pochwałą twórczości jako wartościowej formy działań człowieka.

Utwór Horacego Exegi monumentum stał się wzorem testamentu poetyckiego, po który sięgali poeci romantyczni, np. J. Słowacki w wierszu "Testament mój", C.K. Norwid. Poeci współcześni raczej z nim polemizowali, a nawet wyśmiewali. Anna Kamieńska odwraca przesłanie exegi monumentum w utworze pod znaczącym tytułem "Umrę cała". 

W przewrotny sposób formę testamentu wykorzystała W. Szymborska w ironicznym wierszu "Nagrobek". Noblistka nie podziela przekonania twórcy motywu exegi monumentum o nieśmiertelności poety, co wyraża w wierszu "Radość pisania".



Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura światowa

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Kompleks Edypa - co to znaczy Kompleks Edypa to pojęcie stosowane w psychologii, ale jego źródłem jest mitologia grecka i zawarta w niej historia Edypa, mitologicznego władcy Teb. Termin ten,... więcej