​"Świętoszek" Molier - streszczenie

"Świętoszek" to komedia Moliera z epoki baroku.

Czas i miejsce akcji

Akcja komedii "Świętoszek" rozgrywa się w Paryżu, w domu Orgona, w czasach współczesnych autorowi, czyli w XVII wieku.

Komedia - gatunek literacki. Wyróżnia się obfitującą w wydarzenia akcją, występowaniem komizmu   i pozytywnego dla bohatera zakończenia. Zawiera elementy satyry i groteski, mające wzbudzić śmiech u widza. Rozwinęła się w starożytnej Grecji, w opozycji do tragedii. Komedia charakterów, jaką jest "Świętoszek" odwołuje się przede wszystkim do kwestii społecznych: ma wyśmiać postawy i zachowania ludzi. Wyeksponowana jest postać głównego bohatera (w tym wypadku Tartuffe'a) o przejaskrawionych cechach, a fabuła odgrywa drugorzędną rolę.

Reklama

Streszczenie "Świętoszka"

Akt 1 - Scena 1

Pani Pernelle, matka Orgona, wychodzi z domu opisując zachowanie członków rodziny. Skarży się, że wszyscy są bardzo niesprawiedliwi i oziębli, a jedynym dobrym człowiekiem jest Tartuffe. Docenia jego pobożność i darzy go ogromną sympatią. Nie rozumie, dlaczego inni nie uznają go za cudownego człowieka, a zarzuty skierowane do Świętoszka traktuje niemal, jak skierowane do siebie.

Scena 2

Kleant rozmawia z Doryną o Tartuffie. Stwierdza, że pani Pernelle jest zaślepiona osobą przybysza. Służąca opisuje także stosunek Orgona do Świętoszka: gość ma na niego ogromny wpływ, przez co zaczął zaniedbywać dzieci oraz żonę.

Scena 3

Damis skarży się Kleantowi ze swoich problemów. Jego ojciec, Orgon, przestał zupełnie przejmować się zdaniem jego oraz siostry. Opowiada o wielkiej miłości, jaka łączy Mariannę z Walerym i o obawach, że plany Tartuffe'a mogą zniszczyć ich szczęście. Elmira mówi o złym stosunku teściowej wobec niej. Czeka na męża w swoim pokoju.

Scena 4

Damis prosi Kleanta, aby w czasie rozmowy ze szwagrem wspomniał o planach małżeńskich Marianny, a także swoich, gdyż pragnie poślubić siostrę Walerego. Nie chce jednak sam spotkać się z ojcem, więc dostrzegając go, ucieka.

Scena 5

Orgon wraca do domu po dwudniowej nieobecności. Nie chce jednak rozmawiać z Kleantem, pragnie dowiedzieć się, co działo się, gdy go nie było. Szczególnie wypytuje o Tartuffe'a. Doryna opowiada mu o chorobie żony, Elmiry. Okazuje się, że te informacje zupełnie go nie interesują. Martwi się wyłącznie o Świętoszka.

Scena 6

Ma miejsce rozmowa Orgona z Kleantem. Ten drugi pragnie uświadomić szwagra o zmianach, jakie zaszły w domu po pojawieniu się Tartuffe'a. Zauważa też, że prawdziwa pobożność nie wyraża się w słowach, tylko w cichych, dobrych czynach. Do Orgona nie docierają jednak żadne argumenty, gdyż uważa przybysza za cudownego człowieka i nic nie jest w stanie zmienić jego opinii. 

Kleant próbuje dowiedzieć się, czy obietnica dotycząca ślubu dana niegdyś Waleremu jest dalej aktualna. Orgon jednak wymiguje się od odpowiedzi, więc Kleant postanawia ostrzec młodzieńca o możliwych problemach.

Akt 2 - scena 1

Orgon wypytuje Mariannę o jej opinię o Tartuffie. Dziewczyna zaczyna domyślać się, że jej plany dotyczące Walerego mogą zostać pokrzyżowane.

Scena 2

Ojciec informuje pokorną córkę, że chciałby, aby wyszła za Świętoszka. Towarzysząca rozmowie Doryna usiłuje przekonać pana domu, że nie jest to dobry pomysł. Kpi z postawy Tartuffe'a, co budzi gniew u Orgona. Chce uderzyć służącą, lecz udaje jej się uciec.

Scena 3

Ma miejsce rozmowa Doryny z Marianną. Dziewczyna mówi, że wolałaby umrzeć, niż wyjść za Świętoszka. Opowiada służącej o wielkim uczuciu, jakie łączy ją z Walerym. Doryna krytykuje pokorną postawę panny, uważa, że powinna sprzeciwić się woli ojca. Obie zastanawiają się jak rozwiązać ten problem.

Scena 4

Przychodzi Walery, świadomy już decyzji Orgona. Radzi dziewczynie, że powinna zastosować się do woli ojca, po czym młodzi obwiniają się o niestałość w uczuciach. Chłopak próbuje odejść, lecz zatrzymuje go Doryna, która godzi zakochanych. Ustalają plan: Marianna zgodzi się na ślub z Tartuffem, lecz będzie go odwlekać. W tym samym czasie Walery będzie próbował zyskać zgodę na zaślubiny z pomocą przyjaciół. Młodzi rozchodzą się.

Akt 3 - scena 1

Doryna i Damis rozmawiają o Świętoszku. Służąca zauważa zaloty Tartuffe'a do Elmiry i dzieli się swoją wiedzą z synem Orgona. Planują podstęp i Damis chowa się w pokoju obok.

Scena 2

Do Doryny przychodzi Tartuffe i zakrywa jej dekolt chusteczką. Służąca zaczyna wykpiwać jego zachowanie. Informuje także, że Elmira chce z nim porozmawiać i wychodzi.

Scena 3

Pojawia się Elmira i wykazując się sprytem prosi przybysza, aby się przed nią otworzył. Całą rozmowę podsłuchuje Damis. Tartuffe zaczyna bezczelnie zalecać się do pani domu, mówi nawet, dlaczego powinna zdradzić z nim męża. Dobrze wie o planach Orgona dotyczących jego ślubu z Marianną, podkreśla jednak, że wolałby ożenić się z Elmirą. 

Pozwala sobie na coraz więcej: usiłuje ją uwieść, kładzie rękę na kolanie i wyznaje swoje uczucia. Kobieta grozi, że jeśli nie odmówi ślubu z Marianną to o wszystkim dowie się jej mąż.

Scena 4

Damis, będący świadkiem rozmowy, chce o wszystkim powiedzieć Orgonowi. Elmira jednak usiłuje go powstrzymać.

Scena 5

Przychodzi Orgon i Damis opowiada mu o sytuacji, którą widział. Żona wychodzi, twierdząc, że nie było potrzeby informowania mężczyzny o zajściu, gdyż sama sobie poradziła z natrętnym amantem.

Scena 6

Tartuffe pokazuje swoją hipokryzję: zaczyna kajać się i błaga Orgona, by wyrzucił go z domu. Nazywa siebie grzesznikiem i przyjmując pokorną postawę klęczy przed panem domu. Wzruszony mężczyzna wybacza Tartuffowi wszystkie grzechy, jednocześnie stwierdzając, że jego syn kłamie. Pełen złości wyrzuca Damisa z domu, wydziedziczając go i postanawia wydać Marianne za Świętoszka jeszcze tego samego dnia.

Scena 7

Tartuffe udaje, że cała sytuacja bardzo go poruszyła i że czuje się niezręcznie. Decyduje się opuścić dom. Orgon jednak, zgodnie z przewidywaniami oszusta, zatrzymuje go, a nawet decyduje się uczynić jedynym spadkobiercą.

Akt 4 - scena 1

Kleant rozmawia z Tartuffem. Usiłuje go przekonać, żeby pozwolił Damisowi zamieszkać w domu, jednak ten twierdzi, że nie może się na to zgodzić, po tym, co się stało. Dodaje też, że pieniądze, które odziedziczy zamiast młodzieńca wyda na zbożne cele.

Scena 2

Doryna chce powstrzymać plany Orgona. Wstręt budzi u niej myśl, że Marianna miałaby zostać wydana za mąż Tartuffowi.

Scena 3

Marianna idzie do ojca i błaga go, aby pozwolił jej nie brać ślubu ze Świętoszkiem. Przekonuje go, że prawdziwe szczęście może odnaleźć tylko z kimś, kogo kocha, a nie zależy jej na majątku. Kleant i Doryna popierają słowa dziewczyny, lecz Orgon pozostaje głuchy na jej prośby. Elmira wpada na pomysł zasadzki i prosi męża, aby chociaż spróbował przekonać się o obłudzie Tartuffe'a. Po długich namowach mężczyzna zgadza się.

Scena 4

Tartuffe zostaje przyprowadzony przez Dorynę. W międzyczasie Orgon chowa się pod stołem, a Elmira przygotowuje do roli uległej kochanki.

Scena 5

Elmira rozmawia z Tartuffem. Jego początkowa nieufność do przychylnej kobiety szybko gaśnie. Zaleca się do niej, jednocześnie krytykując Orgona i jego zachowanie. Mówi, jak łatwo jest go oszukać i czyni kobiecie dwuznaczne propozycje. Ta zgadza się zostać jego kochanką, prosi go tylko, by sprawdził, czy mąż nie ukrywa się w sąsiednim pokoju. Świętoszek wychodzi, by spełnić jej prośbę.

Scena 6

Orgon, przekonany już o hipokryzji Tartuffe'a wychodzi spod stołu i chowa się za żoną.

Scena 7

Wraca Świętoszek i próbuje objąć Elmirę. Zza jej pleców wychodzi jednak Orgon, który nie daje się już zwieść miłym słowom przybysza. Usiłuje wypędzić go z domu, jednak okazuje się, że obowiązuje już nadana Tartuffowi przedwcześnie darowizna. Mieszkanie, zgodnie z nią, należy do przybysza.

Scena 8

Orgon wybiega z pokoju, by sprawdzić, czy posiada jeszcze bardzo ważny dla niego dokument.

Akt 5 - scena 1

Orgon rozmawia z Kleantem o ważnym dokumencie, który posiada. Na jego podstawie mógłby zostać oskarżony o pomoc zdrajcy. Okazuje się jednak, że wszystkie papiery dał na przechowanie Tartuffowi. Kleant jest pod wrażeniem naiwności szwagra.

Scena 2

Damis, gdy tylko dowiaduje się o zaistniałej sytuacji, wraca do domu. Pełen gniewu chce zemścić się na Świętoszku, zostaje jednak powstrzymany przez Kleanta.

Scena 3

Mimo oczywistości obłudy Tartuffe'a pani Pernelle dalej nie wierzy w jego winę. Uważa stosunek reszty rodziny do mężczyzny za zawiść, nie zwraca uwagi na argumenty przemawiające za ich racją. Kleant przerywa dyskusję, stwierdzając, że najlepiej zająć się szukaniem sensownego rozwiązania problemu, w jakim się znaleźli.

Scena 4

Pojawia się pan Zgoda z wiadomością od Świętoszka. Okazuje się, że rodzina musi opuścić dom, który przestał już być ich własnością. Mają czas do dnia następnego, aby zabrać ze sobą wszystkie meble.

Scena 5

Doryna kpi z pani Pernelle, która dopiero po wyrzuceniu z domu zrozumiała obłudę Tartuffe'a.

Scena 6

Pojawia się Walery, informując, że Świętoszek przekazał królowi dokumenty, z których wynika, że Orgon pomagał zdrajcy. Radzi mu, aby jak najszybciej uciekał, gdyż ma przybyć straż i go aresztować. Oferuje również swoją pomoc.

Scena 7

Wraz z żołnierzami pojawia się Tartuffe. Rozkazuje oficerowi aresztować Orgona, jednak zamiast tego, sam zostaje zatrzymany, Okazuje się być dawno poszukiwanym przestępcą. Świętoszek zostaje zabrany do więzienia, a rodzina cieszy się z odzyskanego majątku i dobrego imienia.

Scena 8

Rozsądny Kleant mówi Orgonowi, aby pohamował swoje złe emocje w stosunku do Tartuffe'a. Ten postanawia podziękować królowi oraz oddać rękę Marianny wiernemu Waleremu. Wszystko kończy się szczęśliwie.



Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura światowa

Zobacz również

  • Panta rhei - co to znaczy, skąd pochodzą te słowa, podstawowe założenia koncepcji Heraklita z Efezu. więcej