​Teatr elżbietański

Król Henryk VIII długo i wytrwale zabiegał o to, by zapewnić ciągłość swej dynastii męskim potomkiem. A jednak to nie jedyny syn, którego w końcu się doczekał, zapewnił Anglii jedno z najbardziej imponujących królowań. Wzgardzona córka władcy, Elżbieta, zapisała się na trwale w dziejach nie tylko historii, ale i kultury. To od jej imienia pochodzi określenie teatr elżbietański.

Teatr elżbietański w kontekście epoki renesansu w Anglii

To właśnie w drugiej połowie XVI i na początku XVII wieku, podczas sprawowania rządów przez Elżbietę Tudor, Anglia przeżywała pełen rozkwit epoki renesansu. Po ponad stu latach pełnych wojen i konfliktów wewnętrznych, zapanował wreszcie spokój, co pozwoliło rozkwitnąć nauce, sztuce i kulturze. 

Panowanie królowej Elżbiety nazwano, ze sprawiedliwej perspektywy czasu, złotym wiekiem. Królowa przystąpiła do odbudowy państwa, wzmocnienia jego struktur gospodarczych i stworzeniu możliwości życia kulturalnego. Dzięki temu mógł się narodzić i teatr elżbietański.

Reklama

Narodziny teatru elżbietańskiego

Początkowo z powodzeniem sztuki prezentowano na wolnym powietrzu, na prowizorycznych scenach ustawianych tylko sezonowo. Pierwszy stały teatr powstał w Londynie, w 1576 r. Został stworzony przez przedsiębiorcę Jamesa Burbage’a, który gmach z przeznaczeniem specjalnie do prezentacji widowisk teatralnych, wybudował pod Londynem. 

Miejsce to nosiło nazwę The Theatre i to tu rozpoczęto wystawianie pierwszych sztuk. Po The Theatre zaczęły się pojawiać kolejne budynki teatralne: The Curtain, The Rose i inne. Najsłynniejszym jednak był The Globe Theatre, w którym wystawiano sztuki Szekspira. Wszystkie bez wyjątków budynki teatralne można śmiało nazwać przedsięwzięciami biznesowymi - to z myślą o zyskach ze sprzedaży biletów je stawiano. 

Teatr elżbietański, w odróżnieniu od antycznego, był bowiem instytucją nastawioną na rozrywkę bywalców, nieobarczoną funkcją sakralną. O czysto rozrywkowym przeznaczeniu miejsca świadczy najlepiej fakt, że wzniesiony w 1599 r. The Globe Theatre, w 1642 został zamknięty wskutek interwencji purytanów, którzy oskarżyli go o niemoralność, choć wcześniej udało mu się podźwignąć ze zniszczeń wywołanych pożarem w 1613 r.

Teatr elżbietański - widok z zewnątrz

Teatr elżbietański przypominał antyczny tym, że nad środkową areną nie było zadaszenia. Jednak zamożniejsi mogli się cieszyć miejscem na widowni w postaci drewnianych zadaszonych galerii, które półokręgiem otaczały scenę. Biedniejsi musieli się zadowolić miejscami stojącymi na parterze. 

Na umieszczonej w dole na podwyższeniu scenie występowali, podobnie jak w teatrze antycznym, tylko mężczyźni. Scena uboga była w dekoracje - stawiano na umiejętność czytania widzów, umieszczając napisy typu: To jest zamek, Środek nocy, względnie aktorzy w swych partiach tekstu opisywali, co np. wokół nich się znajduje albo o jakiej porze się spotkali. 

Zamiast masek aktorów, jak w teatrze antycznym, o tym, czy w wystawiana sztuka jest komedią czy tragedią, informował kolor wywieszonej flagi: czarna oznaczała tragedię, a biała komedię.

Teatr elżbietański - nie tylko Szekspir!

Twórcą najbardziej kojarzonym z teatrem elżbietańskim jest Szekspir. Ale oczywiście nie był on jedyną gwiazdą w teatrze renesansowego Londynu. Autor Hamleta związany był z The Globe Theatre, gdzie jego prapremierową sztuką był Henryk VIII lub Juliusz Cezar. Ulubieniec królowej Elżbiety sam również występował na scenie. 

Z kolei gwiazdą The Theatre, był syn przedsiębiorcy i twórcy tego teatru, Jamesa Burbage’a, Richard. Był on jednym z najpopularniejszych aktorów epoki elżbietańskiej. Innym z bardziej znanych aktorów teatru elżbietańskiego był Edward Alleyn, dla którego to podobno Szekspir napisał sztukę Sir Thomas More. Natomiast nazwisko niejakiego Thomasa Kyda warto zapamiętać z uwagi na to, że był on autorem sztuki Ur-Hamlet, która to podobno zainspirowała autora Hamleta do stworzenia swej najsławniejszej sztuki.



Artykuł pochodzi z kategorii: Literatura światowa

Więcej na temat:

Zobacz również

  • Kalokagatia - definicja pojęcia, wpływ kalokagatii na światopogląd renesansu. więcej